DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Komisaun Nasionál ba Eleisaun (CNE – sigla portugues), José Agostinho da Costa Belo hatete, atu partisipa iha eleisaun sira tuir mai, hanesan eleisaun prezidensial no parlamentar mak partidu politiku sira tenke realiza kongresu nasional tuir lei númeru 2/2016, neebé obriga partidu polítiku sira neebé rejistadu realiza kongresu nasionál.
Prezidente CNE, José Agostinho da Costa Belo hato’o lia hirak nee bainhira hato’o nia diskursu iha selebrasaun loron moris Partidu Demokratiku (PD) ba dala 24 neebe realiza iha Sede Nasional PD iha Kolmera, Dili, Sabadu (14/6/2025).
Nia dehan, to’o agora PD seidauk halo kongresu, tanba nee ninia prezensa iha selebrasaun loron moris PD nian nee atu haree mós prosesu ida-nee, nunee hili lideransa sira ba futuru ho vizaun neebe diak hodi konstrui nasaun ho diak.
Tuir nia, daudaun nee CNE halo ona programa importante preparasaun ba eleisaun sira tuir mai, hanesan eleisaun munisipál, prezidensiál no parlamentár.
“Foin lalais nee iha loron 10 Junhu 2025, CNE halo programa importante mak edukasaun sívika muda nia modelu uituan, fó oportunidade ba prezidente partidu polítiku sira iha nivel munisípiu halo debate entre sira atu konhese liután katak fini nee laós iha nasionál deit,” hatete Agostinho.
Atual Reitor Universidade Dili (UNDIL) nee hatete, PD hanesan partidu ida husi jerasaun foun ninian neebe fo kontribuisaun ba rai ida nee forte teb-tebes.
“Ami senti ida nee tanba ami serbisu kleur ho PD no mos partidu politiku sira hotu. PD hanesan eskola ida no fatin ida ba ema hotu-hotu, liu-liu ba joven Timoroan sira. Partidu PD produs lideransa sira neebe ho karakter matenek hodi servi rai ida nee,” tenik nia.
Nia haktuir katak iha tinan 24 nia laran, PD produs lideransa sira ho karakter matenek, hanesan, Fernando La Sama Araujo (matebian) neebe sai Vise Primeiru Ministru no Prezidente Parlamentu Nasional, agora Prezidente Partidu PD, Mariano Assanami Sabino asumi kargu Vise Primeiru Ministru, nunee mos balu asumi kargu sekretariadu estadu, deputadu/a, no ministru.
“Ida nee orguilhu boot ba CNE neebe servisu hamutuk ho partidu politiku sira. Iha oportunidade ida nee hau hakarak hato’o ba familia boot PD no strutura tomak kona ba kriteriu eleisaun tuir mai nee mak presiza kongresu. Ami mos husu atu PD servisu hamutuk ho CNE no PD kuda nafatin valor demokratiku iha partidu demokratiku nia laran,” hatete Agostinho.
Antes nee Prezidente CNE esplika ona importánsia husi kongresu nasionál tuir lei númeru 2/2016, 3 Fevereiru (Lei partidu polítiku), artigu 19 (Kongresu no Konferensia Nasionál partidu sira) númeru 1 hateten, partidu polítiku sira bele kria órgaun neebé julga nesesáriu ba prosekusaun objetivu, pelumenus órgaun sentrál reprezentativu ida ho funsaun deliberativa.
Númeru 2 hosi artigu nee hatutan, Kongresu ka Konferénsia Nasionál partidu nian nee aas liu órgaun deliberativu nível nasionál, pelumenus dois terços hosi delegadu sira-neebé diretamente eleitu hosi respetivu sírkulu partidáriu, asegura ho partisipasaun no reprezentatividade hosi baze.
Nunee mós númeru 3 dehan, Kongresu ka Konferensia Nasionál iha kompeténsia eskluziva neebé prosede ba aprovasaun estatutu no programa polítiku.
Númeru 4 hosi artigu 19 nee akresenta, Kongressu ka Konferensia partidu nian tenke halo másimu tinan haat (4) dala-ida.
Kona ba kestaun nee, Prezidente PD, Mariano Asanami Sabino, dehan katak orienta ona Komisaun Organizadora atu hahú kongresu maibé tuir kultura PD nian tenke hahú ho konferénsia husi postu administrativu sira, kontinua iha munisipál mak realiza kongresu nasionál.
Tuir nia, data fiksu seidauk hatene maibé planu konferénsia no kongresu nasionál sei halao iha tinan nee nia laran. Bainhira konferénsia postu administrativu no munisipál hotu ona kontinua kedas kongresu nasionál tanba kongresu nee atu konsolida forsa sira neebé husi kraik.
Atual Vise Primeiru Ministru nee mos hatete, PD sei halo preparasaun figura kandidatu ba eleisaun sira tuir mai, hanesan eleisaun munisipal, Prezidensiál no Parlamentár, nunee partidu rasik sei hili kandidatu nee bele iha kongresu nasionál ka depoiz kongresu sei halo konvensaun hodi deklara kandidatu prezidente.
“Atu sai Prezidente Repúblika laós tenke Prezidente Partidu ka Sekretáriu Jerál Partidu mak kandidataan, bele husi militante ida maibé iha konvensaun nee maka bele deside, liuhusi konvensaun nee modelu kandidatu rua entaun liuhusi eleisaun maibé baibain buka hodi halo kompromisu, konsiénsia, no akordu atu kandidatu ida deit no hotu-hotu bele fó apoiu,” hatete Mariano Assanami.
Bainhira husu kona-ba nia parte sei kandidataan iha eleisaun sira tuir mai, Assanami deklara katak nia sei la kandidata-an, tanba nia parte sei konsentra liu ba governasaun. Tanba nee, nia husu ba militante sira atu kandidataan.
Partisipa iha serimonia selebrasaun loron moris PD nian ba dala 24 ho tema “Hametin Partidu Hodi Serbi Povu no Estadu,” mak Prezidente Republika, Jose Ramos Horta, Tenente Jeneral Reformadu, Lere Anan Timur, Prezidente CNE, José Agostinho da Costa Belo, Prezidente Konsellu Kombatente Libertasaun Nasional, Riak Leman, Vise Primeiru Ministru, Mariano Assanami Sabino, reprezentante Parlamentu Nasional no konvidadus sira.
(mik)







