CRS Termina TRACC iha Vikeke no Baukau, Benefisiu Hela ba Suku

Ekipa CRS foto hamutuk ho Xefe Suku no komunidade benefisiariu sira. (Foto: STL/Tomas Reis)

BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Catholic Relief Services (CRS) termina ona projetu Transforma Moris Rural liu husi Adaptasaun no Kaptura Karbonu (TRACC) iha Suku 12 husi Munisipiu Vikeke no Baukau, neebe nia benefisiu hela ba Suku, tanba komunidade sira komprende ona la muda toos ba mai.

Koordenador Project CRS, Belino da Costa esplika, projetu Transforma Moris Rural liu husi Adaptasaun no Kaptura Karbonu neebe Catholic Relief Services implementa iha Munisipiu Vikeke kobre Suku 6 kompostu Suku Builale, Builo, Bibileo, Nahareka,Uaguia no Fatudere no iha Baukau kobre Suku 6 hanesan Suku Letemumo, Makalaku, Bualale, Lelalai, Lakuliu no Libagua. Projetu neebe Catholic Relief Services implementa iha Suku 12 refere hahu iha tinan 2022 no termina iha fulan Dezembru 2025.

“Atividade ida nee ita implementa ona ba komunidade sira neebe mak halo atividade agro floresta, hamutuk uma kain 600 mak kuda ona ai-horis iha sira nia Suku no ai-horis neebe mak fo ona hamutuk 83.000 ba iha Suku 12 nee,” Belino hateten ba jornalista sira, iha salaun apuramentu Vila Nova, Baukau hafoin remata atribui sertifikadu ba Suku 12, iha Kuarta nee (10/12/2025).

Nia sublina, ai-horis neebe durante Catholic Relief Services distribui ba komunidade uma kain 600 iha Suku 12 mak hanesan kompostu husi ai-horis neebe fo fuan, ai-horis protesaun no ai-horis enerjia, maibe husi ai-horis 83.000 neebe kuda iha Suku 12, 79% moris no 21 mate, tanba falta kontrolu.

Nia fundamenta, Catholic Relief Services implementa projetu Transforma Moris Rural liu husi Adaptasaun no Kaptura Karbonu iha Suku 12 nee liu husi peskiza neebe deskobre katak, Suku 12 refere risku ba inundasaun, erozaun no proteje bee matan sira, tanba mundu atual infrenta mudansa klimatika.

“Ita hotu hatene katak atividade ida nee atu responde ba mudansa klimatika neebe sai obstakulu boot iha global nomos iha ita nia nasaun, entaun husi projetu ida nee mos ita desimina informasaun ba ita nia komunidade sira labele tesi ai sunu rai arbiru iha area risku,” Belino akresenta.

Koordenador nee katak, durante implementasaun projetu Transforma Moris Rural liu husi Adaptasaun no Kaptura Karbonu iha Suku 12 refere parte Catholic Relief Services mos desimina informasaun ba komunidade sira, atu labele sunu rai no tesi ai-horis arbiru, tanba sunu rai no tesi ai-horis kontribui ba mudansa klimatika, maibe prezisa aumenta kuda ai-horis.

Nunee durante implementasaun programa iha Suku 12 refere Catholic Relief Services mos koordena Autoridade Suku 4 iha Munisipiu Baukau kompostu Suku Bualale, Lakuliu, Makalaku no Lelalai neebe konsege implementa ona regras tara bandu neebe benefisiu hela iha Suku.

“Nia progresu implementasaun diak mak ita nia komunidade sira mantein ona iha sira nia rai, sira halo toos la muda ba muda mai ita reduz tiha ona numeru nee no uma kain 600 sira komprende ona reduz ona tesi ai no sunu rai arbiru,” Belino komenta.

Iha fatin hanesan Xefe Suku Fatudere, husi Postu Administrativu Vikeke Vila, Munisipiu Vikeke, Jeronimo Soares Alves rekonhese, durante Catholic Relief Services implementa projetu Transforma Moris Rural liu husi Adaptasaun no Kaptura Karbonu iha Suku Fatudere fo duni benefisiu, tanba fo kapasitasaun ba komunidade sira atu labele muda toos ba mai, maibe halo toos iha fatin hodi labele tesi ai-horis no sunu rai arbiru la kontribui mudansa klimatika iha Timor-Leste.

“Fo duni benefisiu ba ita nia Suku, liu husi programa ida nee ita nia komunidade durante programa nee implementa nunka mais muda toos ba mai, tanba ai protesaun, enerjia ai fo fuan sira kuda hotu iha fatin ida,” Jeronimo katak.

Lideransa Komunitaria nee agradese ba Catholic Relief Services, tanba liu husi programa agro no floresta neebe implementa iha Suku Fatudere bele rekupera ona ai-horis sira neebe durante iha tempu invazaun lakon.

Enkuantu benefisiariu ba projetu Transforma Moris Rural liu husi Adaptasaun no Kaptura Karbonu husi Suku Bualale, Postu Administrativu Kelikai, Munisipiu Baukau, Norberto Freitas agradese ba Catholic Relief Services tanba bele fo oportunidade hodi kuda ai-horis kompostu husi ai-horis protesaun, enerjia no ai-horis fo fuan neebe iha vantajen ba tinan naruk neebe kuda ho tekniku agrikultura nian.

Aleinde mos hetan esperensia foun husi Catholic Relief Services kona-ba labele muda toos ba mai, tanba bainhira muda toos ba mai estrega ai-horis liu husi tesi no sunu.

Entretantu projetu Transforma Moris Rural liu husi Adaptasaun no Kaptura Karbonu termina, Catholic Relief Services mos atribui sertifikadu ba Suku 12 nuudar simbolu servisu hamutuk ba implementasaun projetu nee.

Jornalista: Tomas Reis
Editora: Carme Ximenes

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *