DILI, STLTIMORLESTE.com – Ekipa husi Mianmar relata kazu abuzu direitus humanus neebe akontese iha nasaun Mianmar ba Prezidente Republika (PR), Jose Ramos Horta, iha Palasiu Prezidensial.
Bainhira remata halo enkontru, Diretor ezekutivu Chin Human Rights Organization, Salai Za Uk Ling, ba jornalista sira iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Bairo Pite, Kuarta (14/01/2026) hatete, ohin hasoru malu ho Prezidente Republika Jose Ramos Horta liu oras ida hodi informa kona-ba abuzu direitus humanus neebe sistematiku, neebe akontese iha fatin hotu-hotu kompete husi junta militar iha nia rai moris fatin, iha estadu Chin no pais tomak iha Mianmar.
“ONU deskreve ona terror neebe akontese iha nasaun tomak, ami informa ba Prezidente terror neebe akontese intensifika tanba forsa revulusionariu manan fatin barak husi junta hamosu atake kuaze loron-loron iha hospital sira, eskola, sentru sira ba ema deslokadu, igreja sira, no fatin adorasaun sira seluk ho duni intensaun atu destroi, hau mos hatoo ba Prezidente kona-ba kazu neebe organizasaun direitus humanus chin hatoo hasoru membru 10 husi Militar Mianmar nia neebe hatoo iha Dili.
Nia hatoo ba Prezidente Republika kona-ba kazu neebe organizasaun Direitus Umanus Chin hatoo hasoru membru nain sanolu husi militar Mianmar nian neebe hatoo iha Dili.
Krime sira nee hetan akuzasaun, inklui violasaun ba feto isin rua ida, masakre ba ema nain sanolu, inklui jornalista ida, no labarik mane ho tinan sanolu resin tolu entre ema nain ualu nia kakorok ema tesi ho pastor Kristaun ida, no diakonu nain tolu atake husi aviaun, ida nee indiskrimanadu hasoru hospital ida neebe hamate pesoal mediku nain haat ho pasiente nain haat no atake oin-oin hasoru Igreja.
“Hau hakarak agradese ba Prezidente Republika, tanba fo tempu ho laran luak, no envolve ami iha sentidu ida klean tebes-tebes. Iha Timor Leste matan-been, tristeza no solidaridade nian hatudu ona, triste tanba iha rekonhesimentu ida katak, violensia sira neebe sofre iha Timor Leste durante tranzisaun ba nasaun ida, ohin loron akontese iha Mianmar nuudar kestaun polítika estadu nian. Maibe iha matan-been solidariedade nian, iha rekonhesimentu katak, no fahe esperiensia ida neebe ligasaun parastiku nian,” dehan nia.
Nia hatete, mai iha Timor Leste ho esperansa, espera katak, maske hetan negasaun justisa iha nia nia rain rasik.
“Ita sei hetan sentidu iha instuituisaun ruma iha nee, ami reza katak, haree ba Timor Leste nia esperiensia rasik, no haree ba nasaun ida neebe fiar ba sarani makaas sai fatin ida neebe ami nia hakilar ba justisa, sei rona no ita nia orasaun ba akuntabilidade sei hetan resposta,” katak nia.
Nunee mos Diretor MAP, Myanmar Accountability Project, Chris Gunness hatutan, sira halo enkontru neebe diak tebes ho Prezidente no iha sentidu boot tebes.
“Ami espresa kona-ba akontese liu-liu solidariedade Timor Leste nia pontu importante neebe ami hakarak hatoo iha nee katak, pontu neebe hatoo iha nee katak iha sistema judisiariu neebe indepedente no laiha intervensaun politika nee pontu importante neebe ami hakarak hatoo,” dehan nia.
Nia dehan, pontu importante seluk neebe mak hatoo katak prosesu neebe sei kmaan laos todan, tanba nee sei halao no iha orgaun internasional ida neebe mak halao servisu halibur evidensia sira neebe mak sei bele hatoo iha nee nomos iha organizasaun Direitu Humanus Chin neebe mak fornese informasaun sira sei bele ajuda prosesu judisiariu iha Timor.
Nia dehan, buat ida neebe importante liu mak Timor Leste nia papel bele sai lian moral nian, iha ASEAN funsaun neebe mak mosu liu husi prosesu neebe istoria neebe naruk ho istoria tranzisaun neebe iha organizasaun sosiedade sivil neebe mak ativu, espera katak ida nee sai papel neebe importante atu Timor Leste iha rejiaun hetan respeitu laos deit iha rejiaun maibe mos iha nivel global.
Nia hatutan, sira hotu konkorda katak Timor Leste iha sistema judisiariu neebe mak indepedente tebes, tanba nee labele koalia saida mak Prezidente Republika hatoo ba sira. Maibe kooperasaun ida nee sei lao ba oin.
Nia hatutan, sente kontente tebes tanba Prezidente bele fo nia tempu hodi hasoru sira, hodi hatoo hanoin ba malu.
(eme)
