Envolvimentu Feto iha Forsa Armada Atinji Ona 14%

Foto: STL/Jeniche da Costa

DILI, STLTIMORLESTE.com – Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek” hateten, envolvimentu feto iha instituisaun F-FDTL atinji ona 14%.

“Hau la hatene nia númeru hira, maibe feto neebe evolve aan iha instituisaun militár nee iha 14% no barak mak okupa mos kargu sira,” hateten Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek” ba jornalista sira, wainhira iha nia intervensaun bainhira abertura ba serimónia palestra husi seksaun jéneru nian bá kursu formasaun Kapitaun neebe halao iha Kuartel Jerál F-FDTL Fatuhada, Dili, Sesta nee (14/11/2025).

Nia dehan, komprometidu katak sei kontinua fó oportunidade ba feto neebe halo kareira iha institusaun F-FDTL, tanba F-FDTL moris husi luta FALINTIL nian, iha neebe mane no feto luta hamutuk ba ukun rasik aan. Ohin, hasoru dezafiu foun ida transforma legadu ida ne’e ba forsa armada neebe profisionalizadu no modernizadu.

Nia esplika, profisionalizasaun militár laos deit kona-ba ekipamentu no teknolojia, nee kona-ba harii instituisaun neebe reflete valor demokrátiku sira no utiliza talentu nasionál hotu-hotu neebe disponivel.

“Ita presiza klaru instituisaun militár profisionál ida labele esklui talentu umanu. Eskluzaun sistemátiku ba feto laos deit injustu, ida nee hanesan falhansu estratéjiku”, nia deklara.

Falur subliña, integrasaun tomak feto sira nian iha F- FDTL esensial, tanba razaun haat, ida Efikásia Operasionál, Ekipa oin-oin foti desizaun neebe efisiente iha situasaun kompleksu sira.

Rua, ezelénsia iha rekrutamentu sesu ba grupu talentu ne’ebé garante kualidade superiór. Tolu, lejitimidade demokrátika, forsas armadas neebe reprezenta populasaun tomak iha lejitimidade boot, haat padraun Internasionál profisionalizasaun militár modernu presiza integrasaun jéneru.

Jenerál Falur tenik, iha Janeiru 2024, Governu aprova ona Planu Asaun Nasionál daruak kona-ba Feto, Pás no Seguransa (NAP 1325) ba tinan 2024-2028, hodi kumpri rezolusaun Konselhu Seguransa ONU nian 1325.

Rezolusaun ida nee, neebe adota iha tinan 2000, estabelese katak pás no seguransa sustentável imposivel bainhira feto sira esklui husi desizaun seguransa nian. Rezolusaun 1325 bazeia ba pilár haat ne’ebé sei orienta F-FDTL.

Nia hatuta, pilár ida mak partisipasaun asesu tomak ba feto iha kareira militár hotu-hotu, inklui kombate no komando. Rua prevensaun inkluzaun feto iha estrutura foti desizaun nian kontribui ba prevensaun konflitu, pilár tolu mak protesaun mekanizmu sira hasoru asédiu, diskriminasaun no violénsia bazeia ba jéneru inklui pilar ida ikus mak perspetiva jéneru analize ba polítika hotu-hotu liu husi jéneru.

“Ba pesoál militár mane sira: Profisionalizasaun la ameasa ita boot sira nia kareira, ida nee permite atu servisu neebe diak liu ho sira, la haree ba jeneru. Diskriminasaun bazeia ba jéneru la konsistente ho valór militár sira. Hotu-hotu tenke sai pioneiru ba transformasaun ida nee”, katak nia.

Falur mos husu ba pesoál militár feto sira mak erdeiru ba inan-feton sira neebe luta ba ukun rasik aan, F-FDTL modernu neebe oferese espasu atu serbí no ezije husi profisionalizmu no aten barani hanesan ezije ba ema hotu. Instituisaun la buka símbolu buka líder sira ne’ebe eselente.

“Hau hakarak subliña mos ba militares feto sira atu halo ekilíbriu ba vida profisionál no vida privada. Hau akompanha katak feto militár sofre violensia domestika no presaun psikolójika barak, nee duni apela atu mantein papel nuudar edukadora iha família, ba laen no oan sira, nunee mos iha korajen atu luta hasoru dignidade feto nian”, nia argumenta.

Nia dehan, moris sosiedade neebe ho sistema patriarkal, maibe nee la sai bareira atu transforma mentalidade mane nian.

“Iha ita nia istória resente luta ba libertasaun nasional, feto sempre halo papel ida krusiál ho sofrimentu fiziku, barak hetan violasoens sesuál, maibe nee mak konsekuénsia husi ita nia luta ba dignidade too libertasaun nasionál”, nia afirma.

Falur louva partisipasaun feto iha instituisaun F-FDTL komesa hatudu mudansa signifante.

“Ohin loron, bainhira hau haree feto ofisiáis, hau haree futuru F-FDTL nian, instituisaun ida neebe fiar aan, iha kbiit neebe merese. Timor tomak nia konfiansa. Igualdade jeneru la hamenus profisionalizmu militárida, nee mak imperativu ida husi profisionalizmu militár modernu”, nia afirma.

Jornalista: Jeniche da Costa
Editor: Xisto Mendonça

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *