Estrada ba Suku Builale Km 12, Tempu Udan Difikulta Movimentu Transporte

Estrada nakfilak sai tahu (Foto: STL/Carme Ximenes)

BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Estrada ligasaun husi Larigutu ba Suku Builale, Postu Administrativu Ossu, Munisipiu Vikeke hamutuk Kilometru (Km) 12, iha tempu udan difikulta transporte publiku no privadu.

Xefe Suku Builale, Antonio G. Monis esplika, iha tinan 2000 hafoin Timor kore aan husi okupasaun Indonezia komunidade sira ho inisiativa utiliza ai-suak, ensada hodi kee rasik estrada husi estrada Nasional Diresaun Baukau-Vikeke iha area Larigutu too Builale ho distansia Km 12.

Inisiativa komunidade Builale kee rasik estrada, tanba estrada mak sai auto determinasaun iha prosesu dezenvolvimentu neebe bele fasilita transporte publiku no privadu sira lori sai komunidade sira nia produtu hodi asesu iha merkadu lokal, mezmu kondisaun estrada la favorese tanba kee deit ho liman.

Nunee iha tinan hetan reabilitasaun husi parseiru dezenvolvimentu International Labour Organization (ILO) iha tinan 2008 ho rai mutin hodi fasilita natoon ba movimentu komunidade sira ho transporte.

Maibe reabilitasaun nee la too tinan naruk kondisaun estrada aat hodi difikulta hikas transporte nunee iha tinan 2021 parte ILO reabilita hikas estrada refere, maibe nafatin ateru ho rai, nunee kada tinan iha tempu udan, difikulta movimentasaun transporte, tanba rai kois.

“Fo impaktu ba movimentu, tanba tempu bailoron hanesan nee diak, maibe kuandu tempu udan fo impaktu ba movimentu, tanba kondisaun rai iha tempu udan tahu,” hateten Antonio ba jornalista STL liu husi telefone, Sesta (25/07/2025).

Nia sublina, iha tempu udan, transporte publiku no privadu susar atu asesu estrada refere nunee bainhira iha kazu moras grave ruma difikulta tebes too lalais iha Hospital Munisipal no Rejional inklui komunidade agrikultores sira lori sai produtu lokal ba merkadu.

Nia fundamenta, Suku Builale pontesialidade ba produtu lokal hanesan fehuk, talas, batar, lakeru, mostarda no seluk tan neebe komunidade 95% moris ho produtu lokal hirak nee liu husi faan iha merkadu hafoin sustenta ekonomia familia uma laran.

Maibe iha tempu udan komunidade agrikultores sira lakon rendimentu, tanba kondisaun estrada difikulta movimentasaun liu liu area risku sira iha fatin rua mak hanesan besik dalan fahe husi Uaimori-Tula iha area Builale parte suvida kuaze metru 400 inklui suvida besik Larigutu kuaze metru 100 resin kada tinan tempu udan transporte labele asesu, tanba rai kois.

“Hanesan Autoridade Suku hatoo fila fila i oras nee dadaun ami nia proposta iha ona MOP sira mai haree tiha ona bainhira mak atu realiza nee mak hau la dun hatene,” Antonio akresenta

Xefe Suku Builale nee katak, ligasaun estrada husi area Larigutu too Builale fo asesu mos ba komunidade sira husi Suku Ossu de Cima Postu Ossu, Suku Uaimori-Tula Postu Vikeke Vila inklui Suku Fatulia Postu Venilale, Munisipiu Baukau neebe konsidera estrada alternativu, tanba iha tinan liu ba bainhira udan hodi hamosu erozasaun rezulta estrada kotu iha parte Aslaitula movimentu hotu husi Vikeke ba Baukau no Dili liu husi Builale hafoin mosu fali iha area Venilale hodi kontinua viajen.

Aliende impede movimentu komunidade sira husi Suku Builale ba merkadu no konsidera estrada refere nuudar estrada alternativu mak, Autoridade Suku liu husi Autoridade Postu Administrativu Ossu submete ona pedidu ba Ministeriu Obras Publikas atu halo reabilitasaun ba estrada refere.

Enkuantu Diretor Servisu Munisipal Obras Publikas Vikeke, Casildo G. Soares hateten, kona-ba proposta husi Autoridade Suku Builale husu atu halo reabilitasaun estrada husi Larigutu ba Builale, parte Obras Publikas Munisipiu Vikeke seidauk hetan no observasaun Servisu Obras Publikas Vikeke nian kona-ba estrada ba Suku Builale, dadaun sei kondisaun diak hodi fasilita movimentasaun transporte publiku no privadu.

“Builale nee ita koalia ba mai estrada sei diak hela la dun grave, pois ikus ita sei haruka foti hotu dadus atu nunee submete iha tinan oin, maibe se sira nia proposta direitamente ba Ministeriu dala ruma bele toma atensaun ba ida nee,” katak Casildo.

Diretor nee informa, programa submete dadus estrada rural husi Munisipiu Vikeke ba Nasional hamutuk pakote 15 nee, la inklui estrada rural ba Suku Builale, maibe sei responde iha futuru mai bainhira kondisaun aat grave ona.

Entretantu Suku Builale kompostu Aldeia 5 mak hanesan Aldeia Betekaiana, Kaileteana, Kaitarahu, Henu’uta inklui Aldeia Liaro ho total populasaun hamutuk 2.800 resin neebe rejistu husi xefe familia 478.

(tom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *