MANUFAHI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Autoridade Munisipiu (PAM) Manufahi, Luis Marcal da Costa Tavares liu husi Sekretariu PAM Manufahi, Antoninho Corte-Real husu ba manorin no inan-aman sira atu kontrola estudante no oan sira hodi uza media sosial tuir nia dalan, hodi evita impaktu negativu neebe la ajuda ba sira nia futuru.
Sekretariu PAM Manufahi, Antoninho Corte-Real hato’o lia hirak nee iha abertura Seminariu ho tema” Haburas Literasia Dijital, Hametin Lia Loos iha Timor Leste”, neebe organiza husi Assosiasaun Jornalista Timor Leste Press Union (TLPU) iha Salaun Formasaun de Sandalo, Centru Formasaun Boa Ventura (CEFOBOM) Maun-Fahe, Sesta (7/11/2025).
Iha abertura nee, Sekretariu PAM Manufahi, Antoninho Corte-Real akompanhia husi Diretor Jeral ba Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS), Florindo da Costa, Prezidente Konsellu Imprensa (KI), Antonio Cesar Moniz Mali no Prezidente TLPU, Candido Alves.
Sekretariu PAM Manufahi, Antoninho Corte-Real, lori Autoridade Munisipiu Manufahi nia naran hato’o agradese ba TLPU neebe realiza seminariu kona ba haburas literasia dijital no hametin lia loos hodi fo hanoin ba sira nia komunidade, liu-liu ba estudante no juventude sira atu uza media sosial tuir nia dalan hodi evita impaktu negativu sira neebe la ajuda ba sira nia moris.
Nia dehan, iha era dijitalizasaun, ema hotu uza media sosial iha sira nia moris, sira nia servisu, tanba sira bele hetan informasaun neebe lais liu kompara ho tempu uluk.
“Uluk ita atu hato’o informasaun ruma ba ita nia familia ka ema seluk tenke lao ho distansia neebe dook, maibe agora ita uza media sosial hodi hato’o informasaun ba ita nia familia ka ema seluk, informasaun to’o lalais. Maibe, bainhira ita uza media sosial la tuir nia dalan bele hamosu problema,” hatete Antoninho Corte-Real.
Tanba nee, husu ba Assosiasaun TLPU atu la bele para deit ho seminariu ida nee, maibe atividade hanesan nee tenke kontinua hodi fo hanoin nafatin ba komunidade, liu-liu juventude no estudante sira, atu nunee sira bele evita impaktu negativu husi uza media sosial.
Tuir nia, atu evita impaktu negativu husi sira neebe uza media sosial, liu-liu ba juventude no estudante sira, profesor sira tenke kontrola estudante sira durante oras walu nia laran sira tuir prosesu aprendijajen iha eskola no inan-aman sira kontrola oan sira iha uma atu uza media sosial tuir nia dalan, tanba uza media sosial iha impaktu negativu no impaktu pozitivu.
“Iha eskola professor sira nia responsabilidade hodi kontrola estudante sira no iha uma inan-aman sira mak kontrola, tanba estudante no oan sira nee mak futuru ba rai ida nee. Tanba nee, ita tenke kontrola sira atu sira uza media sosial tuir nia dalan,” tenik Antoninho Corte-Real.
Entretantu, Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS) Expedito Dias Ximenes, liu hosi Diretor Jeral, Florindo da Costa, hato’o agradese ba Assosiasaun TLPU neebe organiza seminariu kona ba haburas literasia dijital no hametin lia loos iha Timor-Leste neebe realiza iha Munisipiu Manufahi.
Nia dehan, IX Governu Konstitusional neebe lidera husi Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, apoiu masimu programa ka atividade sira neebe assosiasaun jornalista sira halao, hanesan TLPU no assosiasaun jornalista sira seluk, oinsa komunidade sira, liu-liu juventude no estudante sira bele hatene diak liutan programa husi assosiasaun jornalista sira hodi fahe informasaun kona ba lia loos no kombate lia falsu no fake news.
Nunee mos, Diretora Eskola Sekundariu Geral Publiku 1912 Boaventura Same, Juliana Mendonca Sarmento hatete nia kontente tebes bele hetan konvite partisipa iha seminariu nee.
“Ami agradese tebes tanba bele hetan mos konvite atu partisipa iha seminariu ida nee. Liu husi seminariu nee ami hetan informasaun kona ba lia loos no oinsa kombate lia falsu sira nomos oinsa uza media sosial tuir nia dalan,” dehan Juliana.
Tuir nia observasaun iha eskola neebe nia lidera hatudu katak ho uza media sosial, liu-liu uza telefone, estudante sira menus liu atensaun ba professor sira hanourin. Tanba nee, materia sira neebe orador sira aprezenta iha seminariu nee, bele implementa iha eskola.
“Uza media sosial nee diak ba estudante sira, tanba sira bele hetan materia balun liu husi media sosial no suporta husi materia neebe professor sira hanourin. Maibe, uza media sosial nee iha ninia impaktu negativu nomos impaktu pozitivu. Tanba nee, presiza kontrola husi professor no inan-aman sira,” hatete Juliana.
Iha fatin hanesan, Estudante Institute Superior Cristal (ISC) Polo Manufahi, Beatrix de Jesus Araujo hatete katak uza media sosial bele ajuda nia hetan materia balun neebe bele kompleta ho materia neebe dosente sira hanourin. Maibe, kuandu uza media sosial barak liu, nia la fasil atu aprende. Tanba nee, uza media sosial tuir tempo deit, tanba media sosial iha impaktu negativu no pozitivu.
“Hau nia rekomendasaun ba Governu mak oinsa Governu kontrola minoridade sira uza media sosial nomos inan-aman sira mos tenke kontrola oan sira uza media sosial. Hau husu ba Governu atu aumenta biblioteka iha eskola sira atu nunee estudante sira bele asesu informasaun sira iha biblioteka,” nia rekomenda.
Nunee mos Prezidente TLPU, Candido Alves hato’o agradese ba Prezidente Autoridade Munisipiu Manufahi neebe reprezenta husi Sekretariu PAM Manufahi no partisipante sira hotu neebe partisipa iha seminariu nee.
“Ohin, ami mai atu fahe informasaun kona ba lia los ba ita. Ami mai atu konvida ita hotu hamrik iha linha frente hodi kombate hoax no fake news. Hein katak tinan oin ami sei la mosu lia falsu iha rai Manufahi. Ami sei tulun imi hodi kombate lia falsu no lia los sei mai,” hatete Candido Alves.
Iha seminariu nee, orador nain tolu mak aprezenta sira nia materia liga ho tema haburas literasia dijital no hametin lia loos iha Timor-Leste, hanesan Prezidente TLPU, Candido Alves, Prezidente KI, Antonio Cesar Moniz Mali, Profesor Miguel Goncalves no Diretor Oekusi Post, Raimundo Oki.
Jornalista: Mikael Mali Mau
Editor: Mikael Mali Mau







