AILEU, STLTIMORLESTE.com – Ministeriu Defeza (MD) hamutuk ho Institutu Defeza Nasional (IDN), ho FALINTIL Forsa Defesa Timor Leste (F-FDTL) ofisialmente halo ona inaugurasaun edifísiu foun Akademia Militar Konjunta no lansamentu website ofisiál Institutu Universitario Defeza Nasional (IUDN) iha Area Hundolte, Aldeia Bandera Hun, Suku Liu Rai, Postu Aileu Vila, Munisípiu Aileu.
Nia dehan, eventu nee iha valor istóriku, institusionál no nasionál neebe aas, tanba marka kontinuidade dalan husi luta rezisténsia armada ba konsolidasaun Estadu Demokrátiku.
“Eventu komemorativu ohin halao ho enkuadramentu prinsipál tolu mak hanesan, inaugurasaun edifísiu foun ba servisu formasaun no hanoin estratéjiku, lansamentu website ofisial Akademia Militar Konjunta no komemorasaun tinan 25 Transformasaun FALINTIL nuudar forsa rezisténsia armada ba F-FDTL hanesan forsa regulár Estadu nian,” hatete Diretór Institutu Defeza Nasional (IDN), Nuno Corvelo Sarmento ba jornalista sira liu husi nia diskursu iha edifsiu akademia militar, Segunda (02/02/2026).
Nia tenik, komemorasaun tinan 25 nee fo oportunidade atu reflete momentu desizivu ida iha istoria kontemporanea Timor Leste. FALINTIL hanesan pilár militár iha luta ba libertasaun nasionál no nia transformasaun ba F-FDTL simboliza pas husi rezisténsia armada ba forsa nasionál ida neebe profisionál, dixiplinadu, konstitusionál no subordinadu ba poder polítiku demokrátiku.
Nia esplika, Munisípiu Aileu konhese nuudar sentru importante iha istoria rezisténsia armada no seguransa nasional. Ohin loron, Aileu simboliza ligasaun istórika entre luta ba independensia no esforsu kontinu atu konsolida Estadu.
Nia deklara, inaugurasaun edifísiu foun no lansamentu website Akademia Militar Konjunta reprezenta investimentu estratéjiku Estadu nian iha área formasaun, konhesimentu no hanoin estratéjiku, hanesan baze fundamental ba defeza nasional, ho komponente ida dijitalizadu modernu, liu husi aplikasaun (Smart Education System/SES).
“Akademia nee sei prepara kuadru Militar, Polisial no Sivíl sira atu hasoru dezafiu seguransa kontemporánea, estabilidade nasional, rejionál no internacional, hodi asegura dezenvolvimentu ida produtivo no sustentável ba longo prazo”, nia fundamenta.
Nia deklara, IDN reafirma nia kompromisu atu fó onra ba legadu FALINTIL hametin F-FDTL no kontribui ba formasaun lider estratéjiku sira neebe iha futuru sai nuudar servidor kualifikadu ba Estadu no Nasaun.
Molok serimónia remata, Diretór IDN hatoo agradesimentu ba Prezidente Repúblika, Governu, Parlamentu Nasional no parseiru internasionál sira, tanba apoiu kontinu ba dezenvolvimentu no hametin instituisaun defeza Timor Leste nian.
Nia koalia, Akademia Militar Konjunta sei fo kontribuisaun signifikativa ba formasaun lider no kuadru superiór F-FDTL no PNTL, inklui partisipante sivíl sira. Akademia nee sei akomoda estudante too ema 120, liu husi prosesu konkursu públiku neebé halao husi Ministériu Defeza.
Nia mos hatutan katak, konstrusaun edifísiu uza orsamentu aproximadu $3 miliãun, ho fasilidade modernu sira, inklui dormitoriu. Prosesu konstrusaun hahu iha fulan Setembru 2025 no tuir plano sei remata iha fulan Fevereiru 2026.
Nia hatutan, inaugurasaun nee realiza iha momentu istóriku ida, hanesan parte husi komemorasaun dala 25 transformasaun FALINTIL ba F-FDTL, neebé selebra iha loron 2 Fevereiru 2026, no konsidera hanesan marku importante iha prosesu konsolidasaun soberania, integridade teritoriál no defeza nasional Estadu no Nasaun.
Harii Akademia Militar Konjunta laos deit projetu dezenvolvimentu militár, maibé mos hanesan forma ida atu valoriza no prezerva istoria rezisténsia nasional. Área Aileu iha valor istóriku boot tanba sai fatin importante iha kriasaun FALINTIL iha tinan 1975 no prosesu akantonamentu iha tinan 1999, hafoin remata funu.
Nia dehan, harii Akademia Militar Konjunta sei fo benefísiu signifikativu ba Estadu-Nasaun, tanba hametin kapasidade operasional no planeamentu estratéjiku F-FDTL, kontribui ba seguransa nasional, rejionál no global, no hametin relasaun diak entre forsa defeza no komunidade. Inisiativa nee mos fo oportunidade ekonomika no sosiál ba komunidade lokál iha Munisípiu Aileu.
Nia konsidera, inaugurasaun Akademia Militar Konjunta iha Hundolte hanesan desizaun estratéjika tuir interese nasional, neebe reflete kontinuidade istórika rezistensia no kompromisu nasional atu harii forsa defeza modernu, profisionál no responsavel ba dame, estabilidade no unidade nasional Timor Leste.
Iha fatin hanesan, Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada (XEMGFA), Tenente Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek” informa, Aileu laos fatin insignifikante iha narativu istoriku. Aileu mak rai neebe FALINTIL moris, neebe ami hasoru ho tenasidade, neebe ami forsa, ami nia identidade nu’udar forsa libertasaun. Aileu mós mak rai neebe ami transforma forsa rezistensia neeba iha instituisaun defeza modernu.
“Ohin loron, iha Aileu Akademia Militar tuur, simbolikamente ligadu ba pasadu gloriozu rezisténsia ba futuru profisionalizmu neebe la iha duvida. Nee laos konsiensia superfisial, nia mak kontinuasaun istoriku profundi no intenzional,” nia afirma.
Tuir nia, eskola akademia militar marka inísiu siklu permanente no regular rekonsimentu institusional. Medallu sira neebe fo ohin loron simboliza justisa no rekonhesimentu neebe dignu. Nee prosesu neebe sei kontinu no sai institusional ho objetivu klaru.
“Hau halo apelasaun espesial ba família personál militar sira. Imi mak baze invisivel maibe la substituiível ba forsa institusional. Bainhira imi nia oan, mane no feen sira ba halo misaun difisil iha territóriu perigozu no kondisaun desafiante, mak imi nia apoiu moral neebe la makas, imi nia sakrifísiu konxiente maibe silensiozu, imi nia domin amor neebe la iha duvida, mak sustenta sira no fo korajen”, nia dehan.
Nunee mos Ministru Defeza (MD), Donaciano do Rosário da Costa Gomes “Pedro Klamar Fuik” esplika, inaugurasaun akademia militar konjunta nuudar ami nia komprimisiu ba defeza modernu, integrada no aumentada ba iha futuru. Tanba nee, akademia militar nee reprezenta infrastrutura modernu neebe hola parte iha ami nia vizaun hodi kria forsa profisional, kapas no signifikadu neebe transforma diferentes estudu no diferentes kompleksidade iha neebe atu sai forsa neebe mak koezaun no profisional iha futuru hodi ba servisu seguransa nasional hodi garante paz no estabilidade iha nasaun.
“Durante tinan 25 ita nia militar frekuente esperensias ho militar sira husi nasaun oin-oin, tanba nee ho akademia militar konjunta ida nee bele eleva sira nia kapasidade intektual hodi hamutuk prevene krime sira iha futuru”, nia esplika.
Entretantu, konstrusaun edifisiu akademia militar konjunta, konstrui hahu hatur fatuk dahuluk iha 30 Agostu 2025 neebe mak konstrui husi Empreza Xineza ho valor orsamentu US$ 3 milhões.
(jen)







