DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), Jose Ramos Horta loron-loron uza kareta privadu, uza kareta ofisial PR iha okaziaun formalidade protokolu nian neebe hetan husi prezidensia sira uluk.
Xefe Estadu dehan, kona-ba despeza ba eletrisidade, bainhira hahu mandatu, Prezidensia Republika rejista despeza permanente ida neebe varia entre US$16.000 (dolar rihun-sanulu-resin-neen) no US$18.000 (dolar rihun sanulu-resin- ualu) kada fulan. Konaba ida-nee, Prezidente Republika hakarak destaka, uluk nanain, konjuntu medida sira atu rasionaliza no dixiplina utilizasaun kareta Estadu no fornesimentu kombustível nian, neebe aprova liu husi orden servisu nian neebe estabelese Regra sira ba Utilizasaun Kareta Estadu Prezidensia Republika nian no mos regra sira kona- ba Utilizasaun Kareta Estadu no Kombustivel nian.
Introdus ona sistema kupon kombustível ho valor US$30 USD (dolar tolunulu) kada semana ba deslokasaun kareta iha munisípiu Díli,. Despeza adisional ruma tenke justifika ho loloos, liu liu ba deslokasaun sira ba area remota sira ka munisípiu sira seluk, no kalkula tuir kilometrajen neebe prevee no halao ona ho efetivu.
Medida ida-nee laos deit hamosu poupansa neebe signifikativa, maibe akompana mos ho estasionamentu obrigatoriu ba kareta Estadu hotu-hotu iha instalasaun Palasiu Prezidensial, liu husi oras serbisu nian. Desizaun ida-nee ho objetivu atu halakon pratika estasionamentu iha rezidensia partikular sira no prevene utilizasaun neebe laloos ba kareta sira.
Horta dehan, kareta eskolta seguransa pesoal uza, no mos kareta sira neebe maka ekipa teknika manutensaun no operasaun eletrika Prezidente nian uza, hetan izensaun hosi regra ida-nee, tanba sira nia funsaun espesial ezije, tanba razaun sira neebe klaru, disponibilidade permanente, 24/7 iha oras ruanulu-resin-haat, loron hitu semana ida nian.
Medida sira neebe deskreve kontribui ona ba implementasaun pratika diak sira ba utilizasaun no manutensaun frota kareta nian, hodi evita atu komete, ho forma neebe la nesesaria no abuziva, iha despeza sira kapital menor nian.
Prezidensia Republika la halo akizisaun, no mos sei la sosa, kareta pasajeiru ruma. Aprova deit akizisaun kamiaun rua ba transporte material, forklift ida no mikrolete rua atu lori bainaka VIP sira.
“Iha hau-nia moris loroloron nian, hau kontinua uza hau-nia kareta privadu, uza deit kareta ofisial iha okaziaun sira ho formalidade protokolu nian neebe boot liu, maka kareta ida neebe hetan hosi prezidensia sira uluk nian. Kona-ba despeza ba eletrisidade, bainhira hau hahu hau-nia mandatu, Prezidensia Republika rejista despeza permanente ida neebe varia entre US$16.000 (dolar rihun-sanulu-resin-neen) no US$18.000 (dolar rihun sanulu-resin- ualu) kada fulan,” dehan Prezidente Republika, Horta liu husi diskursu, iha Parlamentu Nasional, Segunda (15/09/2025).
Xefe Estadu dehan desde tinan 2022, medida simples maibe rigorozu sira introdus ona atu kontrola no monitoriza gastu sira ba eletrisidade, inklui instalasaun painel solar sira no adosaun sistema taka obrigatoriu ba ahi sira, unidade ar-kondisionadu sira no ekipamentu sira seluk iha oras neebe laos serbisu nian, inklui deskansa almosu nian, findesemana no feriadu sira, neebe permite mai ami halo poupansa mensal, hodi situa nia gastu mediu agora entre $13,000 (dolar rihun sanulu-resin- tolu) no US$14,000 (dolar rihun sanulu-resin-haat), depende ba numeru eventu sira neebe halao.
Ida-nee sei reprezenta poupansa total ida ho montante US$120,000 (dolar rihun atus ida-ruanulu) too Prezidente nia mandatu prezidensial atual nia rohan.
Nunee mos akontese ho introdusaun medida foun sira ba jestaun ekipamentu impresaun nian, neebe uluk reprezenta kustu sira neebe signifikativu no rekorrente ba instituisaun.
Xefe Estadu hatete, Iha 2023, asina kontratu ida ho kompania privada ida neebe garante instalasaun inisial ba makina fotokopia moderna haat ho kapasidade impressaun no dijitalizasaun iha rede. Kontratu nee mos inklui manutensaun, reparasaun no substituisaun ba parte sira neebe uza dala ida deit, neebe reprezenta kustu mensal entre US$3.000 (dolar rihun tolu) no US$4.000 (dolar rihun haat), neebe evolui too fornesimentu total impresora 21 (ruanulu-resin-ida), sufisiente atu kobre nesesidade servisu no unidade hotu-hotu Prezidensia Republika nian.
Aleinde nee ikus liu, kona-ba rasionalizasaun no kontrolu ba despeza sira neebe asosiadu ho Prezidensia Republika, Horta hakarak esklarese katak, hahu kedas iha nia mandatu, renunsia ba direitu simu per diem neebe asosiadu ho nia deslokasaun sira iha rai-laran.
Jornalista: Emerenciana Pinto
Editora: Carme Ximenes
