DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), Jose Ramos Horta hatete, judisiariu sira tenke aplika lei ho justu; labele favorese ba partidu politiku ka ideolojia partikular ruma.
Prezidente Republika Jose Ramos Horta hatoo kestaun nee liu husi diskursu bainhira halo abertura debate kona-ba estabelesimentu Supremu Tribunal Justisa, iha Tribunal Primeiru Instansia Dili, Segunda (30/06/2025).
Prezidente Republika hatete, integrasaun ida nee krusial atu asegura katak nivel hotu-hotu sosiedade nian kumpri padraun sira neebe konstituisaun merese, hodi taka lakuna entre mekanizmu justisa tradisional sira no prosesu jurídiku formal sira. Kona-ba ida nee bele aprende husi nasaun sira seluk iha rejiaun neebe ho susesu inkorpora ona sistema kostumeiru ka pre-ezistente sira iha sira-nia kuadru jurídiku formal sira.
“Iha ita nia demokrasia, tribunal sira sai hanesan guardiaun ba prinsípiu konstitusional sira, hamriik iha divizaun polítika nia leten. Poder judisiariu nia knaar laos atu favorese partidu polítiku ka ideolojia partikular ruma, maibe atu interpreta no aplika lei ho justu no konsistente,” dehan PR Horta.
Xefe Estadu dehan, abordajen laos partidaria ida nee esensial tanba razaun oin-oin, konfiansa publiku bainhira sidadaun sira fiar katak tribunal sira imparsial, sira iha posibilidade boot liu atu simu desizaun judisial sira no respeita Estadu direitu.
Ekilíbriu demokratiku poder judisiariu independente ida atua hanesan kontra-pezu ba poder ezekutivu no lejislativu, hodi garante katak laiha ramu governu nian neebe ultrapasa ninia autoridade konstitusional, protesaun ba direitu sira, Tribunal sira tenke proteje direitu sira sidadaun hotu-hotu nian, inklui minoria sira no sira neebe karik la popular iha polítika.
“Interpretasaun Konstitusional Supremu Tribunal nia papel prinsipal maka sei interpreta ita nia Konstituisaun, hodi garante katak lei hotu-hotu no asaun governu nian tuir ita-nia prinsípiu fundamental sira. Aleinde imparsialidade, profisionalizmu no integridade neebe la nakdoko maka sai ezijensia fundamental. Kualker forma parsialidade, inkompetensia, korrupsaun ka indusaun iha kualker nivel sistema nian, neebe envolve advogadu, juis no prokurador sira tenke trata ho makaas,” katak Horta.
PR dehan, konfiansa neebe tau iha sistema jurídiku ezije la menus husi padraun aas liu kona-ba konduta no responsabilidade husi ninia partisipante sira hotu.
(eme)







