DILI, STLTIMORLESTE.com – Institutu Nasional Kombate HIV-SIDA (INCSIDA) sensibiliza informasaun kona-ba moras HIV-SIDA ba komunidade Suku Madohi, ho tema “Mai ita Hamutuk Proteje Timor Leste Husi Problema Transmisaun Virus HIV”.
“Ita mai halo sensibilizasaun, tanba saida mak ita halo ida nee, tanba ita nia ema 1.3 ital deit, maibe transmisaun HIV ema susar atu kontrola, no ema susar atu kontrola seks livre nee tanba laiha konhesimentu, entaun labele halo prevesaun,” hatete Prezidente Institutu Nasional Kombate HIV-SIDA (INCSIDA), Daniel Marçal ba jornalista sira iha Suku Madohi, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Dili, Kinta (10/07/2025).
Nia dehan, kazu dadus sidadaun neebe hetan moras HIV-SIDA pozitivu iha Timor Leste hamutuk 2.042, ho kazu barak liu iha Munisipiu Dili ho 1.545.
“Ita haree kazu HIV-SIDA pozitivu iha Minisipiu Dili 1.545, maioria labarik joven sira neebe idade sei kiik, sei sira laiha konhesimentu neebe klean kona-ba HIV, saida mak HIV, no ninia transmisaun oinsa, nee deit susar tebes,” nia esplika.
Nia deklara, joven feto mane barak iha Dili laran sempe ransu livre no ikus mai seks livre depois kona-ba HIV.
“Ita tenke koalia beibeik para ba ita nia joven sira, ita la kuidadu ita nia ema, ita ema moris iha area ida risku hanesan nee, depois HIV nia aimoruk atu halakon moras HIV-SIDA nee seidauk iha, ita bele sai sofre hotu HIV,” nia koalia.
Iha fatin hanesan, Xefe Suku Madohi, Bernardino de Cristo Ferreira esplika, programa neebe INCSIDA mai halao iha Suku Madohi nee importante tebes-tebes, tanba sira mai fó hanoin ba komunidade sira liu-liu joven sira atu bele komprende klean liu kona-ba moras HIV-SIDA, tanba moras nee fo perigu ba vida.
“Ita atu hakarak liberta ema ida mak sensibiliza informasaun kona-ba HIV-SIDA nian nee, tanba liberta ema nia vida ho ema nia saude mak hakarak ga lakohi liu husi programa ida nee dunik,” nia informa.
Nudar autoridade apresia tebes-tebes, kontinua husu nafatin ba Governu liu husi Ministeriu Saude no Ministeriu Edukasaun fo espiritu nasionalizmu, tau duni espesialidade ba INCSIDA nian programa neebe fahe informasaun ba komunidade sira iha Sidade Dili, liu-liu ba área rural sira neebe menus informasaun.
Nunee mos Juventude Suku Madohi, Zeferino Gomes sente kontente ho programa INCSIDA nian neebe koalia liu kona-ba HIV, tanba nafatin eduka komunidade sira, liu-liu ba joven sira hodi hamutuk prevene HIV nee rasik.
“Ita haree programa ida nee hanesan meus ida neebe husi INCSIDA nian para eduka komunidade, liu-liu ba joven sira tenke komprede didiak saida mak Virus nee, ita hatene katak Virus ida nee laos probelma sosial, maibe problema Nasional, tanba nee ita hotu-hotu komprensaun para hamutuk prevene ba moras HIV-SIDA,” nia afirma.
(jen)







