INETL Aprezenta Rezultadu IPK Fulan Fevereiru 2026

Foto: Espesial

DILI, STLTIMORLESTE.com – Institutu Nasional Estatistika Timor Leste (INETL) aprezenta rezultadu Indese Presu Konsumidores (IPK) fulan Fevereiru 2026 ba iha publiku.

“Ohin INETL IP halao lansamentu ba iha IPK ba fulan Fevereiru 2026 nian, depois ita haree dadus fulan Fevereiru 2026, hetan deflasaun -0.1% kompara ho fulan Janeiru 2026 inflasaun +0.1 %, deflasaun nee mai husi merkadoria sei kompara ho fulan Janeiru presu mudansa,” esplika Prezidente INETL, Elias dos Santos ba jornalista sira iha edifisiu INETL, Kaikoli, Tersa (17/3/2026).

Mudansa persentajen IPK grupu hotu mensal tun (-0.15%) ba fulan Fevereiru, 2026, kumpara ho fulan Janeiru 2026 (+0.15%).

Nia dehan, mudansa presu grupu hotu (-0.1%) tanba hetan kontribuisaun husi grupu hahan no bebidas laos alkoholika (-0.1%) no transporte (-0.3%) no grupu elekipamentu no manutensaun mobilariu uma laran (+0.1%) no uma (+0.1%) sai mudansa ba grupu hotu normal.

Ba iha grupu hahan no bebidas laos Alalkoholika tun (-0.1%), tanba hetan impaktu maioria husi sub grupu ikan no hahan tasi (-2.6%), foos (-3.1%), naan (0. 5%), no be bidas, jus aifuan no modo tahan (-0.9%) sub grupu modo tahan susu ben keju no manutolun masi midar marmelada, banibeen, cokolate no hahan midar (+0.3%) sai hanesan mudansa kontrolu ba inflasaun grupu hahan no bebidas laos alkolika ba Fevereiru 2026.

Iha mudansa persentajen IPK anual sae (+1.0%) kompara entre fulan Fevereiru, tinan 2025 hetan kontribuisaun husi grupu hahan no bebidas laos alkoholika (+2.2%) Edukasaun (+0.3%), ekipamentu no manutensaun mobilariu uma laran (+0.7%), uma (+1.0), hatais no sapatu (+0.3%) ba anual Fevereiru 2026, Grupu transporte (-0.2%), alkohol no tabaku (-3.1%), Komunikasaun (-0 3%), sai hanesan mudansa kontrariu inflasaun grupu hotu ba anual Fereiru 2026.

Inflasaun tradeable laiha mudansa (0.0%) no laiha mudansa (0.0%) iha mensal, kompara entre fulan Fevereiru tinan 2026 ho fulan Janeiru tinan 2026.

Nia dehan, inflasaun tradeable sae (+1.2%), no no tradeable sae mos (+1.0%) iha anual, kompara entre fulan Fvereiru tinan 2026 ho fulan Fevereirubtinan 2025.

Presiza Kontrolu Presu Sasan iha Merkadu
Relasiona funu iha mediu oriente neebe involve Amerika, Israel no Iran implika ekonomia iha mundu, tanba nee povu husu governu oinsa kontrolu presu sasan iha merkadu atu nunee operador ekonomiku labele manipula presu sasan.
Preokupasaun nee hatoo husi komunidade Lourenco Soares ba STL iha Kota Baru Baukau, Segunda (16/3/2026).

Relasiona funu iha mediu oriente, tanba nee povu husu governu halo intervensaun wainhira sasan presu sae.

Oinsa nia povu labele terus ekonomia mina sasan nesesidade bazika folin labele sae, governu tenke kontrola.

Tanba sasan nee depende ba importasaun, tan nee relasiona funu nee, ministeriu relevante mos presiza oinsa kontrolu sasan iha merkadu sira, iha balun aproveita situasaun hodi hasae presu sasan nee, povu mak sai vitima, tanba sasan folin sae, povu laiha kbiit atu sosa.

Nia dehan, oinsa sasan nia presu labele karun presiza governu nia kontrolu ba operator ekonomiku sira, atu nunee labele afeita povu sira, se lakontrolu ema hasae presu tuir nia hakarak, povu mak sai vitima.

Nia husu governu antesipa ho situasaun nee, tanba ekonomia global, tanba TL depende ba iha importasaun.

Governu labele hakfodak wainhira presu sasan sae hafoin tun halo kontrolu nee labele, maibe agora halo ona inspesaun atu nunee bele hatene sasan nia presu iha merkadu sae ka lae ou presu nafatin.
“Tanba funu iha Amerika, Israel no Iran maibe impaktu ba TL foin semana hira deit mina presu sae, sei funu prolonga sasan mos folin sae,” dehan nia.

Povu sempre sofre maibe labele sofre ba iha sasan sira neebe folin sae, tanba foin semana hira deit afeita kedas mina sae, tan husu governu bele kontrolu estasionamentu sira nee.

Entretantu, Diretora Nasional Regulasaun Komersial Protesaun Konsumidores, Manuela da Silva Tilman hatete, atu apela ba konsumidores hotu-hotu katak lalika paniku, tanba Diresaun Nasional Regulasaun Komersial Protesaun Konsumidores neebe tutela ba Ministeriu Komersiu no Industri halo nia knaar hodi kontrolu monitorizasaun ba nesesidade baziku liu-liu ba imporatador hotu-hotu neebe mak iha.

“Ami rasik husi Diresaun nee hatete stok neebe iha armanjen importador sira nee sei sufisiente laiha problema. Lalika rona rumoris nebee iha no labele hare ba akontese funu, nunee impaktu ba iha presu sasan neebe mak iha, se laiha sasan neebe mak folin sae, kuandu iha mudansa ba folin sasan MKI liu husi Diresaun Nasional Regulasaun Komersial tenke hatene uluk depois folin sasan sae,” dehan nia.

Tanba nee husu ba komunidade sira nomos operador ekonomiku labele halimar ho presu bainhira halimar ho presu governu iha regras atu bele kesi wainhira halimar ho presu.

Nia husu mos ba munisipiu sira emprezariu lokal iha munisipiu katak labele kria ambiente ho situasaun neebe lansa issu kona ba presu sasan atu sae. Diresaun nafatin prontu koopera ho autoridade munisipiu hotu hodi nunee kontrolu ba loja no supermerkadu sira atu buka hatene presu sasan.

(joa)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *