Julga Kazu Importa Sasan Husi Cambodia Mai TL la Tuir Sistema

Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili. (Foto: STL/Xisto Mendonça)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) halao julgamentu ba arguidu ho inisial DYL, neebe importa sasan husi Cambodia mai iha Timor Leste la tuir sistema.

Iha indisus sufisiente katak, iha loron 19 fulan Abril tinan 2024, rejistadu iha sistema ASYCUDA, importasaun husi nasaun orijen Cambodia, halao husi empreza D’cham, Unipessoal Lda, tula iha roo marka KOKOPO CHIEF VOY 24135, destinu final Timor Leste.

Iha deklarasaun refere Empreza D’cham, Unipessoal Lda deklara, halao importasaun ba merkadoria ho tipu superme “NOODLES” ho kuantidade 1013 carton, ho presu ba kada unidade $ 14,24 ho valor total $ 14,435.25.

Importasuan refere Empreza D’cham, Unipessoal Lda justifika ho intruduz iha sistema ASYCUDA dokumentus sira hansan invois LTC78778 nomos Packing List, Bill Of Landing nomos Sertidaun Rejistu Comercial.

Bajeia ba deklarasaun refere sistema ASYCUDA, ho modelu otomatik no rendom hodi determina kalkulasaun ba taxa importasaun refere ho montante $ 1,928.8, ba tipu taxa 3 hanesan ICD, STX nomos OCD.

Rejulta katak Empreza D’cham, Unipessoal Lda foin primeira vez halo importasaun merkadoria.

Autoridade Aduaneiru imediatu halo inspesaun fisika no deskobre katak, merkadoria refere laos deit supermi maibe mos enkontra Sigaru ho marka United Kindoom, kor mean iha kaiza 116 nomos kor mutin 156 kaixa.

Empreza D’cham, Unipessoal Lda., importa sigaru refere la ho autorizasaun Ministeriu Saude maibe importa mai territorial.

Iha fali 29 fulan Maiu tinan 2024, Empreza D’cham, Unipessoal Lda., hato pedidu ba Komisariu Autoridade Aduaneiru Interinu Armindo dos Santos, husu atu halo re-exporta ba merkadoria refere ba nasaun Papua Nugine tamba importasaun merkadoria refere la tuir kriteiru Ministeriu Saude, Pedidu refere hetan Autorizasaun husi Komisario Interinu.

Iha loron 31/05/2024 Direktor Alfandega Portu Tibar, despaxu ba Xefe Seksaun Operasional hodi exekuta tuir despaxu Komisariu Internu.

Rejulta katak merkadoria refere laos re-exporta maibe empreza D’cham, Unipessoal Lda., tula sai husi Portu Tibar no lori ba rai iha armajen partense ba JLC, laos armajen Empreza D’cham, Unipessoal Lda.

Merkadori refere konsege lori sai husi Portu Dili la ho autorizasaun/lisensa husi Gabinete de Licenciamento e Registo dos atividade – GLRAS iha Minseteriu Saude.

Empreza D’cham, Unipessoal Lda konsege lori sai merkadoria husi portu Tibar ho selu deit taxa importasaun ho montante US$ 1,928.83, ba importasaun supermi laos sigaru.

Rezulta katak aplikasaun taxa importasaun sigaru ho kuantia refere, tuir lolos empreza obrigada selu taxa importasaun ho montante $ 632,000.00.

Aktu refere konsege realiza, tamba Empreza D’cham, Unipessoal Lda aprezenta deklarasaun falsus katak importa supermi iha dokumentus sira desalfandega hanesan manifestu, Bill of lading, pakin list no invois.

Empreza D’cham, Unipessoal Lda mezmu hatene rasik merkadoria ho tipu sigaru laiha lisensa husi Ministériu Saúde labele sirkula iha territorial Timor Leste, maibe reprezentante legal husi empreza la hapara situasaun refere.

Arguidu DYL nuudar reprezentante legal husi ba Empreza D’cham, Unipessoal Lda nomos hanesan sasan nain ba merkadoria ilisita viola artigu 15 husi Dekreitu Lei n.º 51/2023, de 24 de Agusto konaba autorizasaun sirkulasaun tabako iha territorial Timo Leste.

Tanba nee, MP akuza arguidu komete krime deskaminhu previstu iha artigu 317 no agravadu tuir numeru 2 mesmo, no Krimi ida importasaun no exportasaun ilicita de bens ou mercadoria tuir artigo 315 husi Kodigu Penal.

Hatan ba akuzasaun nee arguidu deklara katak, faktus neebe konsta iha akuzasaun nee, balu loos no balu lalos.

Arguidu deklara, kona-ba sasan importasaun mai husi Cambodia nee loos, kompanhia nee rejista iha Timor maibe nia nain hela iha Indonezia, no iha kompania refere arguidu mos iha sosiu 10% ba kompanhia nee.

Arguidu deklara, kona-ba informasaun neebe aprezenta ba iha Alfandega dehan sasan neebe haruka mai supermi maka iha laran, maibe ikus mai sigaru mos iha laran, tanba nee maka arguidu lakohi simu sasan. No momentu neeba arguidu hateten ba iha kompania nain atu hato karta ida mai iha Alfandega.

Arguidu deklara, kona-ba trata dokumentus kompania nain maka hatene, arguidu la iha konesementu konaba ida nee.

Arguidu esplika, sasan sira nee lori mai husi Cambodia, sei halo re exporta hikas fali ba iha Papua Nugine konaba prosesu dokumentus hotu arguidu la hatene, maibe konaba sasan se simu ona iha Papua Nugine maka arguidu simu ona 10%. Tanba nee destinasaun ba sasan sira nee, sei ba para iha Papua Nugine.

Arguidu deklara, empreza nee halo ona re exportasaun ba dala ida lao ho diak, no ba dala rua ho kompania foun maka hatama supermi no ikus mai deteta sigaru mos iha laran nee, maibe konaba halo inspesaun ba sasan arguidu la partesipa.

Arguidu deklara, kona-ba sasan halo inspesaun iha Portu arguidu la hatene, kuandu sasan too ona iha arguidu nia uma mak arguidu foin hatene.

Tribunal konfirma konaba sigaru neebe iha, arguidu deklara, momentu neeba sira nia kompania nain halo karta ba iha dirijente Ministeriu Saude atu hare konaba sigaru neebe iha, maibe sira husi MS hateten katak, se sasan nee lori mai Timor depois haruka fali ba iha nasaun seluk sira la iha poder atu hare.

Arguidu deklara, kona-ba karta atu halo re exportasaun sasan sira nee ba fali iha Papua Nugeni, kompania nain maka halo, laos arguidu.

Arguidu deklara tan, kona-ba sasan sira nee tula sai husi Porto Tibar, tanba arguidu simu informasaun husi parte Portu nian, sasan iha kontiner laran manas maka hasai kontiner nee, maibe se maka fo autorizasaun atu hasai kontiner ida nee arguidu la iha konesementu.

Arguidu deklara, depois sasan sira nee hasai husi Porto, arguidu ho inisiativa rasik lori sasan sira nee ba iha Polisia, no to agora sasan sira nee sei iha Polisia.

Alende nee sasin GAS deklara katak, iha tinan 2024 asumi knar hanesan dirijente iha Porto Tibar.

Iha sala julgamentu laran sasin deklara katak, konaba importasaun nee iha loron 29 Maio 2024, kompania hatama pedidu, ho asuntu re exporta.

Sasin deklara, tuir prosedementu sira prosesa deit dokumentus daun ho kor vermelho, hodi halo inspesaun fizika tanba liu husi sira nia kontrola. Maibe se daun Verde la halo inspesaun ona, nee signifika buat hotu loos ona, se sira halo inspesaun viola regra balu.

Sasin deklara, konaba sasan foti sai husi Porto Tibar, sasin la iha konesementu ida, no mos konaba kazu nee, se sira produs ona daun, no sira halo ona pagamentu ka lae sasin la iha konesementu konaba ida nee.

Sasin deklara tan, iha momentu neeba sasin nia xefi seksaun no xefi ekipa hein loron 30 nain ba kompania la ba foti sasan, depois sira hare fali iha sistema katak, sasan nee sai tiha ona. Tanba nee maka informa fali ba sira nia superior, komunika ba iha Polisia hodi halo aprensaun ba sasan sira, no loke investigasaun.

Rona tiha sasin, Tribunal adia ba loron seluk.

Audensia julgamentu nee prezide husi Juiz Kolektivu, Ivan Patrocenio, Zulmira Auxiliadora, Arjentino Nunes, Ministeriu Publiku reprezenta husi Prokurador Rafael Gusmao, arguidu hetan asistensia legal husi Defensor Publiku Deomentino Morais.

(ter)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *