Kazu Osan Subvensaun Partidu KHUNTO, MP Alega Pena Multa Rihun US$ 15

Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili. (Foto: Espesial)

DÍLI, STLTIMORLESTE.com – Ministeriu Publiku (MP) iha alegasaun ba kazu osan subvensaun Partidu KHUNTO nian, husu Tribunal atu aplika pena multa ba arguidu nain tolu hanesan ABdS, JdSNB no MdRMV.

Prosesu nee Tribunal rona ona deklarasaun husi arguidu nain ida, no arguidu nain rua hili direitu nonok. Tribunal mos rona sasin sira neebe arola husi Ministeriu Publiku (MP), tanba nee ikus mai Tribunal husu ba iha parte MP no defeza atu tama ba iha alegasaun.

Iha alegasaun nee, Ministeriu Publiku neebe hanesan Prokurador ba iha prosesu, Rafael Gusmao deklara katak, maske arguidu nain rua hili direitu nonok, maibe arguidu nain ida konfesa ba faktus.

Tanba nee, bazeia ba deklarasaun husi arguidu nain ida, no mos sasin sira neebe arola, komprova mos ho dokumentu neebe iha, Ministeriu Publiku husu Tribunal atu aplika pena multa ba arguidu nain tolu, kada arguidu nain ida hetan pena multa rihun US$ 5, sira nain tolu hamutuk rihun US$15 .

Enkuantu aDefeza husi arguidu sira nian, Advogadu Privadu Ismael Asunsao Lopez deklara katak, antes nee iha julgamentu arguidu nain rua hili direitu silensiu, iha arguidu MdMRV maka hili direitu koalia. No arguidu deklara, momentu neeba arguidu halo duni relatoriu, maibe rekonhese iha erru balu, tanba foin primera vez halo relatoriu.

No prazu neebe CNE fo, arguidu konsege justifika relatoriu neebe iha maibe la klaru, maka ikus mai akontese nunee.

Defeza deklara, arguidu sira devolve ona osan rihun US$ 7 m, tanba nee husu Tribunal Tetu sirkunstansia hotu, atu aplika pena neebe justu.

Defeza mos husu Tribunal, atu notifika ba iha CNE, hodi devolve hikas osan subensaun partidu KHUNTO nian, nebee suspende iha tinan 2022 too iha tinan 2023.

Rona tiha alegasaun nee, Tribunal adia ba loron seluk hodi rona desizaun.

Antes nee iha sala julgamentu, arguidu nain rua hili nonok, no arguidu MdMRV maka hili direitu koalia ba faktus neebe iha.

Iha sala julgamentu laran arguidu MdMRV deklara katak, faktus neebe konsta iha akuzasaun balu loos no balu lalos, loos katak momentu neeba arguida ABdS hanesan lider maismu iha Konselhu Lideransa Nasional Partidu KHUNTO, arguidu JdSNB hanesan Konseleiru no peritus ba iha partidu refere, no arguidu MdRMV hanesan Diretor Ezekutivu iha Partidu KHUNTO, responsabel ba iha prepara dokumentu sira, akomula no ezekusaun fundu iha Partidu KHUNTO ba iha Komisaun Nasional Eleisaun.

Arguidu deklara, kona-ba osan subvensaun publiku ho montante US$ 62,000.00 arguidu iha konhesimentu, no osan refere tranferensia ba iha konta bankaria partidu nian, no arguidu hatene tanba nia mos iha papel atu kontrola.

Arguidu deklara, iha tinan 2022 too iha tinan 2023 sira nia tezoreira maka MS, depois liu husi kongresu troka fali ba iha MdA.

Arguidu deklara, tuir nia hatene knaar tezoreira nian maka kontrola dokumentu, kontrola orsamentu antes submete ba iha CNE, no servisu nee mos presija hetan kontrola husi ekipa no estrutura tomak partidu nian, maibe kona-ba arguida ABdS hanesan matadalan hodi haree deit buat ruma lalos tau matan deit.

Arguidu dehan, kona-ba cek neebe iha primeiru asina husi Prezidente, segundu husi Sekretariu Jeral, no terseru husi tezoreira asina tiha maka foti osan. Maibe konaba osan ida neebe sai problema, momentu neeba tezorera MS maka asina tiha cek refere, depois maka nia rejigna aan.

No tuir arguidu, osan neebe iha tama ba iha konta bankaria partidu nian, no sira foti osan nee atu utiliza ba iha nesesidade partidu nian, no osan neebe sira foti la entrega ba iha arguidu JdSNB.

Tribunal konfirma kona-ba gastu la iha dokumentu komprovativu arguidu deklara, sira iha falhansu uitoan no sira rekonhese, hanesan Diretor mos seidauk iha trenamentu ruma kona-ba oinsa atu elabora relatoriu, tanba nee falta konesementu halo relatoriu, no CNE la iha matadalan ida ba iha partidu politiku sira hodi halo relatoriu kona-ba osan subvensaun neebe iha, tanba nee maka ikus mai akontese nunee.

Arguidu deklara, sira aprezenta relatoriu ba iha CNE, tanba nee maka liu husi plenariu CNE deside hodi fo fila relatoriu neebe iha atu sira hadia, no tuir lei prazu ba sira durante loron 10. Sira simu tiha relatoriu submete tarde no CNE kontinua simu, maibe CNE kestiona kona-ba dokumentu komprovativu lalos.

Arguida mos deklara, sira devolve ona osan rihun US$7 ba iha Ministeriu Publiku (MP), ho sira nia konsiensia rasik devolve hakarak koopera, tanba rekonhese iha erru ba relatoriu.

Kona-ba arendamentu ba uma, arguidu deklara sira nia sede ho kondisaun la dun diak, lina internet la diak, tanba nee maka arenda fali uma seluk.

Tanba nee arguidu deklara, erru iha relatoriu, laos erru iha ezekuasaun, no erru neebe iha sai hanesan esperiensia no husi neeba mai to agora la iha tan erru ona. No osan subvensaun publiku ba iha Partidu KHUNTO suspende maka iha tinan 2023, maibe iha tinan mai leten nee lao normal, no jere ho diak la akontese hanesan problema neebe maka antes nee iha.

Sasin MS deklara katak, konhese arguidu sira tanba antes nee envolve aan iha partidu, maibe agora rejigna aan ona.

Sasin deklara, momentu neebe nia asumi knaar hanesan tezorera husi tinan 2011 too iha 2022, nia funsaun maka asina cek atu ba foti osan, no osan neebe foti halo atividade partidu nian, maibe atu halo relatoriu laos sasin maka halo.

Sasin deklara, osan neebe foti sempre entrega ba iha arguidu JdSNM hodi jere ba atividade partidu nian, sasin mos la iha dokumentu ruma konaba gastu neebe iha.

Sasin deklara, nia knaar loloos maka halo relatoriu, maibe la fo konfiansa ba sasin hodi halo relatoriu, tanba nee sasin hein loos asina deit, no momentu asina mos sira la hatudu dokumentu gastu ruma ba sasin.

Sasin deklara, osan neebe sasin ba halo levantamentu dala rua no asina cek mos dala rua, no kona-ba relatoriu ida neebe sai problema momentu neeba sasin asina iha fim de ora atu lori ba CNE, tanba nee maka nia la iha tempu atu komplin, sasina asina ikus entre ema nain rua neebe asina uluk ona hanesan Prezidente no Sektretaria.

Sasin deklara tan, asina deit relatoriu, no la iha dokumentu kona-ba gastu neebe entrega ba sasin, no kona-ba arenda uma sasin la iha konsementu, inklui mos konaba gastu sira.

Sasin dehan, momentu neeba sasin deside rejigna aan tanba, akompanha ezekusaun balu la dun justu, hanesan iha tinan 2022. Tanba tuir regra sasin maka halo relatoriu, maibe sasin la halo, tanba laos nia maka lakohi, maibe la fo konfiansa ba sasin hodi halo.

Sasin rekonhese, asumi knaar hanesan texoreira desde tinan 2011 to iha 2023 nunka halo relatoriu, apenas asina deit. Antes sira hetan fundu nee sira hetan formasaun husi CNE kona-ba, gastu osan neebe iha, no hetan mos treinamentu konaba halo relatoriu, sasin tuir no partisipa, dala ruma sira ba nain haat no nain lima, inklui arguidu MdRMV, no CNE mos fo matadalan ida ba sira atu halo tuir.

Sasin deklara, relatoriu ikus neebe sira fo ba sasin haruka sasin atu asina hodi lori ba iha CNE, maibe sasin lakohi asina sira halo ameasan ba sasin, tanba nee maka sasin tauk hodi asina.

Aleinde nee, sasin MdA deklara katak, momentu neeba sasin MS sai tiha husi knaar nee, sasin maka ba asumi fali knaar refere, no osan neebe ba foti iha banku lori mai sira lori ba iha sede, no osan neebe gasta relatoriu sira halo hamutuk.

Kona-ba osan neebe sai problema, sasin la iha konesementu ida, durante sasin asumi knaar nee la iha problema konaba relatoriu.

Sasin JAdCB deklara, kona-ba fundu subvensaun publika nia iha konhesemimentu. No tuir lei osan neebe iha osan estadu nian, tanba nee utiliza tenke submete mos relatoriu.

Sasin deklara,sira aprezenta tiha relatoriu maka ekipa ida halo auditoria ba relatoriu nee, hodi halo plenariu no informa, se iha faila ruma iha relatoriu nee, fo tempu loron 10 atu hadia.

Sasin dehan, sira nia relatoriu iha iregularidade maka fo prazu loron 10 atu justifika, tanba tuir regra gastu sira neebe iha, tenke nesesita mos dokumentu komprovativu kona-ba gastu osan.

Nunee mos, JdS deklara, antes nee hanesan Sekretariu Jeral Partidu KHUNTO, no knaar nee hahu husi tinan 2011 to iha tinan 2024, nia funsaun maka asumi reponsabiliddade iha partidu.

Sasin deklara, kona-ba foti osan iha banku sasin mos asina cek, nia asina cek konaba levantamentu dala tolu. Nia papel maka asina deit iha cek, kona-ba atu foti osan iha banku sasin laba, alende osan ezekuta ba neebe sasin la iha konsementu.

Sasin deklara, CNE mos fo matadalan atu osan nee uja tuir mata dalan nee, maibe kona-ba CNE indentifika dehan faila iha relatoriu, nia la iha konhesimentu kona-ba ida nee, tanba sira izola ona sasin la servisu ona iha neeba.

Sasin deklara tan, kona-ba levantamentu primeiru no segundu la iha problema, terseru maka mosu problema, no sasin la kohi asina relatoriu nee, tanba dehan konseleru bandu atu lee relatoriu nee, maibe asina deit ho ida nee maka sasin lakohi asina.

Tuir faktus katak, arguida ABdS hanesan lider maksimu iha Konselhu lideransa Nasional Partidu KHUNTO.

Arguidu JdSNB hanesan Konselheu no peritus ba iha Partidu KHUNTO.

Arguidu MdRMV nuudar Diretor Ezekutivu iha Partidu KHUNTO, responsavel ba iha prepara dokumentu sira akumula ho ezekusaun fundus iha Partidu KHUNTO ba iha Komisaun Nasional Eleissun.

Iha tinan 2021 Parlamentu Nasional aprova orsamentu subvensaun publiku ho montante Global US$ 6,000,000.00, no trasfere ba partidu KHUNTO no montante US$ 461,538.46, ho baze reprezentasaun iha Parlamentu Nasional (PN).

Iha tinan 2022 MS asumi knaar hanesan tezoreira Lartidu KHUNTO maibe, hahu iha loron 28 fulan Abril tinan 2023 too ba loron 21 fulan Abril tinan 2024, tezoreira partidu KHUNTO mak MdA, truka MS.

Tezoreira sira iha poder halo movimentu ba konta hamutuk, no arguida ABdS hanesan Prezidente Partidu KHUNTO.

Maibe MS ho MdA depois asina cek no efetua levantamentu osan subvensaun publiku bazeia ba ordem neebe hatun husi responsavel Partidu KHUNTO hodi imediatu entrega ba arguidu JdSNS, nuudar Konselheiru masimu ho arguidu MdRMV hanesan Diretor Ezekutivu iha Partidu KHUNTO.

MS ho MdA, sira rasik la hatene no laiha konhesimentu nem iha dokumentu komprovativu kona-ba ezekusaun osan subvensaun publiku neebe PN aprova no transfere ba konta Partidu KHUNTO.

Responsavel partidu KHUNTO aprezenta relatoriu ezekusaun fundus subvensaun publiku tinan 2021 tinan 2022 ba CNE, la aprezenta ho dokumentu komprovativu konaba utilizasaun fundus refere.

Fundus subvensaun publiku no montante US$ 62,000.00 (rihun nenulu resinrua dolar amerika) laiha dokumentus komprovativu konaba utizasaun.

Arguidu sira efetua pagamentu sira uza fundus subvensaun publiku, maibe sira rasik la aprezenta dokumentu komprovativu konaba montante US$ 62,000.00 entrega entidade ida neebe.

Hahalok refere arguidu sıra komete hanesan reprezentante legal iha partidu KHUNTO sira rasik viola artigu 12° husi Lei n.º 6/2008 de 16 d abril, Regime Juridico do Finaciamento das partidos Politicos.

Arguidu sira mesmu CNE fo ona prazu atu justifka maibe sira nafatin lakoi kolabora hodi rejulta osan ho montante US$62,000.00 (rihun nennulu resinrua dolar amerika) laiha justifikasaun ba utilizasaun.

Arguidu sira atua ho forma livre, deliberada no konsiente, hatene diak katak hahalok refere proibi tuir lei maibe sira la hapara hodi rejulta prestasaun konta la ho justifikasaun.

Ho nune arguidu hanesan, JdSNB, ABdS ho MdRMV, nuudar autor material ho forma ba pratika krimi ida Inkumprimentu ba regras kontabilitas organizasaun neebe previstu no punidu iha artigu 21° numeru 1 Lei n.º 6/2008 de 16 d abril, Regime Juridico do Finaciamento das partidos Politikus.

Audensia julgamentu nee, prezide husi Juiz Singular, Jumiati Freitas, Minieteriu Publiku reprezenta husi Prokurador nain ida, arguidu nain tolu hetan asistensia legal husi Advogadu Privadu, Ismael Asunsao Lopez, no Agustinho de Jesus.

Jornalista: Terezinha De Deus
Editora: Carme Ximenes

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *