Komunidade Suni Ufe Preokupa Projetu Emerjensia Estrada Suni Ufe-Citrana

DIALOGU - Komunidade Suku Suni Ufe, fasilita husi organizasaun Sosiedade Sivil Redi ba Rai, dialogu ho entidades estadu kona ba projetu alargamentu estrada emerjensia Oenunu-Citrana, estraga plantasaun komunidade husi kompanhia Lifau Indah, deskonfia sei la iha indemnizasaun. Dialogu nee realiza iha Kapela Sentru Oenunu, Suku Suni Ufe, Postu Administrativu Nitibe, Oecusse. (Foto: STL/Joseph Koa)

AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Komunidade Suku Suni Ufe, Postu Administrativu Nitibe, preokupa ho projetu emerjensia alargamentu estrada neebe kria husi Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativu Espesial Oecusse-Ambeno (PA-RAEOA) Sesante, Rogerio Tiago de Fatima Lobato, fo ordem serbisu ba Kompanhia Lifau Indah ba estrada Suni Ufe ba Citrana, sobu lutu no plantasaun komunidade laiha sosializasaun, ikus direitu indimnizasaun atu lakon.

Kestaun nee lebanta husi komunidade Suni Ufe, Helena Suni Colo liu husi dialogu komunitaria neebe organiza husi Organizasaun Sosiedade Sivil Rede ba Rai neebe promove diskusaun entre komunidade afetadu sira ho ekipa konjuntu, kompostu husi Diresaun Rejional Infraestrutura, Agrikultura no Diresaun Rejional Terra Propriedade ho komunidade suku Suni Ufe, iha baurru Kapela Centru Oenunu, Suku Suni Ufe, Postu Administrativu Nitibe Oecusse, Segunda (15/09/2025).

“Ami komunidade Suni Ufe, laos impede dezenvolvimentu, maibe ami hakarak Governu atu tau matan ba plantasaun ka ai oan neebe kuda ona iha uma oin, inklui lutu hetan ona estragu. Ami husu molok mai halo alargamentu Estrada, presiza alista no sosializasaun, nunee iha futuru bele hetan kompensasaun ruma, tanba agora suru moos ona, laiha ekipa ida atu mai rejista no laiha informasaun ruma antes halo estrada nee,” Delegada suku Suni Ufe, Helena Suni Colo iha dialogu neebe organiza husi Organizasaun Redi ba Rai iha Suku Suni Ufe.

Nia konfesa, antes nee, husi Kompanhia orienta komunidade sira, idak-idak sobu rasik lutu, tanba estrada nia luan presiza 7 metru, maibe hafoin sobu no monta fali hetan tan estragu ho razaun medida estrada klot liu.

“Too ida nee mak ami sente triste, tanba uluk mai dehan metru hitu, entaun koopera sobu rasik, depois ami halo fali lutu foun, foin daudaun mai tan dehan dalan klot liu, entaun Kompanhia haruka sobu tan lutu no sobu mos ami lahetene, sira laiha informasaun, neebe ami nia lutu sira nee, hetan sobu dala rua ona,” nia kestiona.

Iha fatin hanesan, Claudio Colo nuudar komunidade Oenuno afirma tan katak, durante infraestrutura estrada lao, laiha sosializasaun husi Governu no autoridade komunitariu sira.

“Sira mai sobu, ami lahatene, Xefe ho xefe aldeia sira mos la informa ami. Ami hakfodak tanba mai sobu ona ami nia lutu sira nee, ami ba husu, maibe sira dehan, atu hadia estrada, ida nee mak sira na resposta sai ami nia preokupa, tanba saida mak Governu la sosializa uluk, tanba ai oan no lutu sira nee, ami kolen, kona ba rai ami komprende, katak nee projetu emerjensia, maibe ami presiza sosializasaun, nunee ami bele hatene, labele mai sobu nonok deit,” hateten Komunidade Claudio.

Relasiona ho preokupasaun sira nee, Xefe Departamentu Ponte Estrada no Kontrolu Seias, Cornelio Seran dehan, projetu tipu emerjensia la sita fundu indemnizasaun ba rai, plantasaun inklui uma.

“Projetu nee ho tipu emerjensia neebe tama ho lais, nee mak laiha informasaun klaru, entaun halo komunidade sira mos preokupa, tan nee mak ohin ami ekipa konjunta mai rona direita sira nia preokupasaun, ami mos sei informa ba Diretor sira atu hatoo ba Prezidente Autoridade RAEOA Foun, Regio da Cruz Salu, hodi konsidera preokupasaun nee, depois ami sei koordena ho Kompanhia Lifau Indah, atu apoia netik pregu atu fasilita komunidade halo fali sira nia lutu, inklui rega rai rahun tanba komunidade sira loron-loron haan rai rahun, maibe kompanhia la interese,” nia hateten.

Iha oportunidade nee, Focal Pointe Redi ba rai Oecusse, Antonio Marques dehan, ohin halao diskusaun komunitaria, entre komunidade afetadu sira iha Suku Suni Ufe neebe maka hetan alargamentu Estrada ba pakote emerjensia husi Suku Suni Ufe ba Suku Beneufe Aldeia Citrana.

Preokupasaun neebe maka ita simu husi komunidade afetadu Suku Suni Ufe neebe maka la satisfas ho projetu emerjensia Estrada ida nee katak antes nee la iha sosializasaun ho parte entidades estadu sira, entaun komunidade sira hatoo keixa ba Redi ba rai, tanba nee maka ita buka meus atu fasilita sira liu husi dialogu komunitaria, konvida ita nia entidades estadu sira, liu-liu Teras propriedade, Agrikultura nomos Diresaun Rejional Ifraestrutura RAEOA nian, liu husi diskusaun komunitariu ida nee,” dehan nia.

Nia haktuir tan katak, objetivu husi dialogu nee, oinsa komunidade sira hatoo direita sira nia preokupasaun neebe maka sira hasoru iha prosesu konstroi Estrada ida nee ba direita ho entidades estadu nian hodi hetan esplikasaun neebe klaru. Projetu emerjensia nee, halao husi Kompanhia Lifau Indah, ho distansia kilometru 8, husi Oenunu suku Suni Ufe too aldeia Bona suku Usitaku, Postu Administrativu Nitibe Oecusse.

Jornalista: Joseph Koa
Editor: Joseph Koa

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *