DILI, STLTIMORLESTE.com – Presiza kondena makaas ba individu balun neebe mak komete asediu seksual, tanba nee krimi neebe previstu iha kodigu penal.
Kestaun nee hatoo husi Diretor Hak, Feliciano de Araujo ba Jornalista iha Farol, Tersa (07/10/2025).
Nia hatete, asediu sexual presiza tebes fila fali ida neebe mak nee ema halo, lei ida ema bolu lei numeru 7/2007 nee rasik, se la sala ida neebe maka koalia kona-ba violensia domestika ninia nee.
“Entaun ida nee hau hanoin presiza atu kondena makaas. Klaru katak, iha kodigu prosesu penal, kodigu prosesu sivil, hau hanoin iha artigu balun neebe mensiona kona ida nee, oinsa atu bele kondena autor ka predator sira neebe maka halo violasaun seksual, asedu sexual, violensia sexual sira, hau hanoin ida nee presiza atu trata ho seriu,” dehan nia.
Nia hatete, tanba saida ida nee sei nafatin fo impaktu ba iha inan-aman sira, liu-liu família, hanesan konfiansa ba nia oan sira nee bele kiik ka mihis. Tanba saida dehan hanesan nee, tanba sira dala ruma oan feto sira nee boot ona, maibe sira iha direitu ba liberdade. liu-liu liberdade atu sira halo movimentu, maibe dala ruma inan aman sira tauk la halimar tanba saida predator lubuk boot ida eziste hela, sira tauk buat sira nee bele akontese ba sira nia oan feto sira.
“Hau hanoin laos ba oan feto sira deit, bele mos akontese, ita bele dehan, akontese ba mane oan sira foinsae nee, ida nee tenke kuidadu la halimar, tanba buat sira nee, bainhira ita la implementa ka ou ita lahatuur buat ida nee ho rigor ka la forte, hau hanoin ida nee ita sei repete beibeik. Hau nia espetativa ida maka ida nee presiza atu revee, mai tau kastigu neebe maka todan, maibe ita hanoin buat ida dehan laos kastigu nee maka sai solusaun,” nia hatutan.
Nia katak, hanoin ida nee mak governu, sosiedade sivil, nee presiza tau atensaun inklui mos komunidade relijiozu no relijiozia sira, presiza halo sensibilizasaun ida neebe hanesan regular, para ida nee atu fo hanoin beibeik katak, atu respeitu dignidade ema nia, atu labele mosu tan nafatin hanesan violasaun sexual, asesu sexual, no mos violasaun sexual akontese iha rai ida nee.
Nunee mos Diretora Ezekutiva JSMP, Ana Paula Marçal hatete, Organizasaun Naun Governamental Programa Monitorizasaun Sistema Judisiariu (JSMP), triste tanba iha Universidade Nasional Timor Lorosae (UNTL) neebe luta kontra makaas ba hahalok abuzu asedu seksual neebe mosu iha fatin publiku, iha neebe dosente balun iha akademiku UNTL nee rasik haburas hela asedu seksual.
Nia dehan, asuntu asedu seksual nee tuir loloos laos foin akontese viral ida nee, antes nee barak mak sai vitíma maibe nonok la signifika konkorda, tanba ema balun hanoin nonok nee konkorda lae, iha buat balun tanba nia laiha brani, ema la suporta, nia sente hanesan espasu laiha, entaun nia deside atu nonok.
“Hau fiar boot sira hatene hotu ona saida mak asedu seksual nee buat ida neebe maneira nee laos dehan ba too kaer ona mak ita foin dehan asedu seksual, asedu seksual nee husi matan, jestual, Ita hatudu ita nia matan fihir nee oinsa, liafuan, ita nia jestu ida nee mos tama iha ona, se ema ida neebe ita halo ba nia nee la sente konfortavel, nia sente sai vitíma ba asedu seksual, satan foin daudauk ita hotu seidauk iha evidensia,” dehan Diretor nee.
Nia argumenta, seidauk hatene klaru kona-ba ida nee maibe husi video sira haree dosente neebe foin hetan indesus dehan komete asedu seksual nee JSMP triste tebes.
Jornalista: Emerenciana Pinto
Editora: Domingas Gomes







