DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Rekursu (TR) hatun ona akordaun katak, sirkular neebe Ministra Saude, Elis Dos Reis Amaral hasai hodi bandu pesoal saude atu pratika iha klinika privadu nee inkonstitusional, maibe Ministra deklara kontinua mantein ho sirkular nee, tanba nee Jurista konsidera viola normas konstitusional.
Tuir Jurista Sergio Dias Quintas katak, iha Timor Leste ita komunga prinsipiu estadu de direitu, signifika lei mak orienta ita iha kualker desizaun bazeia ba normal konstitusional, se governu atual nee nia governante balu mak la respeitu desizaun Tribunal nian, nee sai preokupasaun neebe ita labele husik deit, tanba bele sai presendente ida neebe la diak iha konsolidasaun ba estadu de direitu.
“Hanesan Ministra Saude neebe deklara katak, kontinua mantein ho sirkular nee, deklarasaun hanesan nee hatudu momos ba ita katak, Ministra halo violasaun ba norma konstitusional liu-liu iha artigu 118 numeru 3 neebe hateten katak, desizaun neebe Tribunal sira fo ona tenke halo tuir duni no soi kbiit aas liu desizaun autoridade sira seluk nian,” dehan Jurista Sergio Dias Quintas ba jornalista STL iha Kaikoli Kuarta (23/07/2025).
Sergio hatutan, tuir irarkia lei sirkular la bele boot liu norma konstitusional.
Iha fatin ketak, Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona dehan, nia parte labele fo komentariu ba desizaun ida nee.
“Hau labele fo komentariu ba ida nee, tanba regra prosesual,” dehan PTR.
Aleinde nee, Prevedor Direitus Humanus no Justisa (PDHJ) Virgilio da Silva Guterres afirma, husu ba Ministra Saude Elia dos Reis Amaral kumpri desizaun Tribunal Rekursu neebe hatun ona akordaun katak, sirkular neebe Ministra Saude hasai hodi bandu pesoal saude atu pratika iha klinika privada.
“Hau hanoin nee desizaun Tribunal ninia, nee laos kompetensia Provedor atu pronunsia buat ruma. Maibe hau hanoin buat neebe ke hanesan Prevedor bele halo nee ho prinsipiu boa Governasaun ida mak korajen ukun nain ninian atu hakruk ba lei. Iha demokrasia desizaun Tribunal nian nee desizaun aas liu, entaun ita tenke kumpri, lo-loos governante sira tenke halo tuir,” dehan Provedor.
Nia hatutan, iha loron Sesta 11 fulan Julhu Tribunal Rekursu notifika PDHJ hodi fo hateten katak, Tribunal Rekursu hafoin haree no halo tiha apresiasaun ba iha sirkular neebe Ministra Saude Elia dos Reis Amaral, hodi bandu pesoal saude atu pratika iha klinika privadu sira nee inkonstitusional, tanba la kontra norma juridika rejime espesial profisional, hodi kontinua autoriza profisional saude kontinua halo sira nia servisu ho forma livre.
Antes nee, Ministra Saude Elia Dos Reis Amaral hatete, Ministeriu Saude sei la dada nia karta sirkulasaun neebe mak bandu mediku sira halao pratika iha klinika privadu sira, tanba maioria mediku sira neebe mak halao knaar iha klinika privadu nee investimentu husi Ministeriu Saude nian.
“Hanesan sidadaun, hanesan mos responsavel masimu ba iha area saude nian, respeita ba desizaun Tribunal, maibe sei la hamate ou la halakon programa neebe trasa tiha ona iha IX Governu Konstitusional, siginifika durante tinan barak nia laran neste momentu Governu harii Estadu no tinan barak nia laran Governu investe iha rekursus umanus, ita boot sira akompanha maioria profisional saude sira nee hetan bolseiru, signifika Governu investe entaun profisional saude sira nee hotu presiza atu retournu iha fatin, atu nunee bele fo kontribuisaun ba ita nia rain,” dehan Ministra.
Nia dehan, desizaun Tribunal nee los no entidade hotu iha lei nia okos, maibe sei nafatin komitmentu, nafatin la dada nia sirkulasaun neebe mak espalha tiha ona, iha tinan kotuk, tanba maioria profisional saude sira neebe mak halao pratika iha klinika privadu nee bolseiru husi Ministeriu Saude.
Reforsa, nia parte respeita ba desizaun Tribunal, maibe sirkulasaun neebe mak hasai fo benefisiu boot tebes ba nasaun, tanba atu regulariza profisional saude hodi bele servisu ho diak no loos, tanba povu hein ida nee.
Konsidera, sirkulasaun ida nee benefisiu boot tebes ba nasaun ida nee, atu regularija no klareza oinsa ita atu aloka profisional sira tuir fatin neebe mak loos. No akompanha informasaun sira neebe mak fo sai, ita hotu iha lei nia okos maibe kompromisu nee nafatin kompromisu.
Afirma, ida nee desizaun iha parte juridiku nian, maibe parte ba iha politika nian presiza iha kompromisu nian, tenke kumpri ba kompromisu neebe mak povu hein hela.
(ter)
