BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Durante tempu udan mota Bui-Ulu iha Suku Uaioli, Postu Administrativu Venilale, Munisipiu Baukau, difikulta komunidade sira nia movimentu lori produtu lokal ba merkadu, tanba laiha ponte.
Xefe Suku Uaioli Doaovend da Cruz Ximenes informa, mota Bui-Ulu ho luan metru 35 no komunidade sira inisiativa halo dalan alternativu liu husi estabelese ponte tradisional hodi fasilita movimentu komunidade lao ain nian, maibe la fo vantajen diak, tanba difikulta komunidade sira labele lori sai produtu lokal ba asesu merkadu iha tempu udan.
“Ita hatene povu Uaioli maioria vida agrikultor, entaun prezisa kondisaun ida para sira bele lori sira nia produtu lokal ba merkadu iha tempu udan,” Doaovend hateten iha Vila Antiga, Buakau, Kinta (16/10/2025).
Suku Uaioli tuir nia eziste ho Aldeia 4 mak hanesan Aldeia Akauata, Lolibau Uaihae no Aldeia Uatumisa husi Aldeia 4 refere populasaun Aldeia 3 husi Aldeia Uaihae, Lolibau no Uatumisa inklui Aldeia Ossogori husi Suku Hatu-haco, Postu Venilale.
Komunidade husi Aldeia hirak nee maioria moris vida agrikultura neebe iha produtu lokal oin-oin, maibe tempu udan lori ba merkadu, tanba laiha ponte hodi transponte publiku no privadu too fatin refere hodi tula sai sira nia produtu.
“Hau hanoin bainhira iha tempu udan susar ba komunidade sira lori sira nia produtu lokal ba merkadu, nia impaktu mak produtu lokal sira neebe durante nee komunidade sira iha tenke estragus, tanba mota nee ita ultrapasa la diak,” Doaovend argumentu.
Lideransa Komunitariu nee komenta, produsaun produtu lokal husi komunidade sira iha Suku Uaioli kada tinan ho volume neebe boot no tinan ida han la hotu too resin, nunee komunidade sira hakarak lori ba merkadu, maibe labele, tanba transporte publiku no privadu labele halo movimentu too sira nia fatin.
Tanba durante tinan naruk produtu lokal neebe komunidade sira iha hanesan fehuk, talas, batar, lakeru no aifuan sira seluk tan tenke hetan estraga iha tempu udan.
“Tempu udan sira labele lori ba merkadu fo impaktu ba rendimentu, se wainhira la lori ba merkadu sira labele hetan osan ruma fo impaktu ba oan sira nia eskola, tanba sira nee Povu Agrikultura depedensia halo toos atu lori ba merkadu hetan osan, maibe tempu udan susar,” Doaovend akresenta.
Preokupasaun komunidade sira nian kona-ba mota Bui-Ulu, Autoridade Suku diriji ona proposta ba Governu liu husi Ministeriu Planeiamentu Investimentu no Estratejiku no rezultadu publika ona iha lista projetu atu halo konstrusaun, maibe seidauk iha rejultadu implementasaun.
Tanba nee parte Suku kontinua hein no husu Governu liu husi Ministeriu Planeiamentu Investimentu no Estratejiku implementa lalais projetu konstrusaun ponte iha mota Bui-Ulu nian hodi fo asesu ba komunidade agrikultores sira.
“Se bainhira Governu responde konstrui ponte iha mota Bui-Ulu nee laos ba Suku Uaioli deit mais nee ba multi Suku, Suku Hatu-haco nian Aldeia Ossogori husi Munisipiu Vikeke kauze Suku Nahareka, Uaibubu no seluk tan bele asesu liu husi neeba,” Doaovend katak.
Tuir Xefe Suku Uaioli nee katak, bainhira Ministeriu Planeiamentu Investimentu no Estratejiku liu husi kompanhia implementador projetu konstrui duni ponte iha mota Bui-Ulu sei fasilita mos komunidade sira husi Suku Nahareka no Uabubu iha Postu Administrativu Ossu, Munisipiu Vikeke, tanba Suku 2 refere vizinhu ho Suku Uaioli no sai dalan alternativu ba komunidade sira Suku 2 refere nia viajen ba Munisipiu Baukau tanba besik liu.
Jornalista: Tomas Reis
Editora: Carme Ximenes







