DILI, STLTIMORLESTE.com – Ministeriu Saude (MS) hamutuk ho Administrador Postu, Autoridade Lokal halao Marsa Saudavel ba Programa Wolbachia, ho objetivu fo informasaun advokasia ba komunidade sira iha konhesimentu ba Programa Wolbachia.
“Ita halo Marsa Saudavel laos marsa deit, maibe iha komitmentu ida atu halo advokasia ba iha ita nia komunidade sira kona-ba programa foun neebe mak ita atu introdus, ita bolu metodu Wolbachia, metodu nee komplementar ida ba ekipa ida neebe hamutuk ho metodu seluk neebe mak ita uza redus numeru dengue iha iha ita rain,” hatete Diretor Nasional Prevensaun Doensas Interinu iha MS, Mateus Ornai Remigio ba jornalista STL iha Largo Lesidere, Sesta nee (27/06/2025).
Nia informa, metodu seluk neebe durante uza hela atu kombate moras dengue nee mak uza hanesan fumigasaun ba susuk sira, depois halo atividade edukasaun formasaun saude kona-ba transmisaun dengue nee, ita uza miskiteiru para susuk labele tata, tanba nee metodu hanesan komplementar ida para atu bele kombate transmisaun dengue iha rai nee.
Metodu Wolbachia ita uza susuk ida nia iha bakteri wolbachia nia isin, sei la transmite dengue ba komunidade sira, entaun ida nee bele redus ona transmisaun dengue iha rai ida nee, atividade nee halo ona sosializaun ba iha Autoridade Lokal, Instituisaun Governu, PNTL, F-FFTL sira iha ona konhesimentu oinsa atu bele introdus metodu nee iha rai ida nee.
Nia dehan, metodu natural efetivu atu hamenus moras dengue, maibe iha Timor redus dengue primeira vez atu aplika metodu Wolbachia nee, maibe iha nasaun barak ema aplika iha mundu pur volta 14 pais mak implementa no rezultadu hatudu efetivu tebes ba iha redusaun dengue.
Tanba metodu nee pilotu iha Dili, tanba Dili mak kazu dengue barak liu nomos halo ema mate barak, ita hakarak introdus ona iha Dili depois espane ba iha munisipiu sira hotu.
“Objetivu husi Marsa Saudavel nee sai informasaun ka advokasia ba ita nia komunidade sira atu nunee sira iha konhesimentu, preparadu nomos atu kolabora ho MS ho parseiru sira, nunee bainhira ita lori susuk nee mai, ita redus iha komunidade sira labele sente hanesan ameasa ida ba sira, tanba susuk seguru no nia bele redusaun dengue iha Timor,” dehan nia.
Wolbachia nee hanesan metodu ida neebe mak uza ba susuk neebé iha ona bateria Wolbachia nee, normalmente transmisaun dengue nee virus ida, maibe bakteria nee iha susuk nia laran, nia labele transmite ona virus dengue nee, nia hanesan metodu sientifiku ida nebee ita uza biolojia uza bateria introdus iha susuk nee nia isin, entaun nia sei la transmite ona dengue ba iha komunidade sira.
Ministeriu Saude servisu hamutuk ho Menzies Timor Leste, Word Mosquito Program (WMP) no Action on Poverty (AOP) sei implementa metodu Wolbachia iha TL, metodu foun ida neebé seguru efetivu atu hamenus moras dengue.
Marsa Saudavel hahu husi Edifisiu Ministeriu Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) Pantai Kelapa too iha Largo Lesidere, partisipa iha atividade Marsa Saudavel nee husi Autoridade Lokal, Administrador Postu 4 iha Munisipiu Dili, Vise Ministru MS, Diretor Jeral, Diretor Ezekutivu nomos Diretor Munisipiu nomos parseiru husi WMP no AOP UNICEF atu bele servisu hamutuk komitmentu oinsa ita bele implementa programa wolbachia.
(joa)







