BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Numeru produsaun Batar no Foos (BaFo) tinan nee iha Munisipiu Baukau tun, tanba kauza husi iklima mudansa klimatika no komunidade agrikultores menus inisiativa kuda produtu refere.
Koordenador Sekretariu Estadu Kooperativa (SEKoop) destakadu Munisipiu Baukau, Domingos de Graca da Silva Ximenes esplika, kuda produtu BaFo nuudar programa ida husi Nonu Governu Konstitusional neebe enkaixa husi Sekretariu Estadu Kooperativa no iha tinan liu ba, iha Munisipiu Baukau kada tinan kolekta protudu refere too hektare 20 resin, maibe iha tinan nee tun, tanba razaun iklima mudansa klimatika.
“BaFo kairala ba iha tinan 2025 ba periodu Janeiru too mai Junhu ba musim primeiru nian ita identifika area ba kultiva BaFo iha hektare ualu,” hateten Domingos ba STL iha Tirilolo, Kuarta (09/07/2025).
Nia sublina, husi hektare ualu refere eziste iha Postu Administrativu lima, kompostu Postu Baukau Vila, Venilale, Vemasi, Laga no Postu Kelikai neebe kuda husi grupu kooperativa kamponeza husi Mokatil.
Nia fundamenta, husi hektare ualu refere dadaun sei iha faze tetu neebe folin aplika ba kamponeza sira US$ 0.37 sentavus kada kilograma no estimasaun sei atinji too deit tonelada iha epoka nee, tanba mudansa iklima neebe la fo rezulta diak.
“SEKoop identifika bazeia ba dadus relasiona produtu BaFo Kayrala tinan kotuk ho tinan agora numeru grafikamente tun, tanba iklima la dun fo vantajen” Domingos akresenta.
Nia argumentu, aliende impaktu husi mudansa klimatika implika ba rezulta koilheta menus, impaktu mos husi komunidade agrikultores sira sei menus koinhesementu kuda produtu refere.
Maibe hanesan dirijente kontinua esforsu liu husi sensebelizasaun ligadu produtu BaFo nia transformasaun ba komunidade sira iha nivel Suku nunee bele hatene vantajen, tanba BaFo multi produtu atu transforma ba produtu oi oin.
“BaFo multi produtu, utiliza husi nia kain too nia tahan no ninia isin nee rasik, entaun ida nee mak ita foti alternativu ida atu diversifika liu tan,” Domingos argumentu.
Koordenador nee katak, produtu BaFo nia kain bele transforma ba masin-midar mean no nia isin transforma ba foos no bele transforma ba trigu hodi industrializa ba dosi.
Entertantu husi inisiu too ohin loron produtu BaFo neebe transforma konsege faan ona iha nivel merkadu nasional.
(tom)
