Ohin Autoridade Munisipal Deside Baukau Nia Destinu ba Poder Lokal

Estrutura Servisu Autoridade Munisipiu Baukau foto hamutuk ho ekipa avaliasaun kondisoens minimas ba Poder Lokal iha salaun apuramentu Vila Nova Baukau. (Foto: STL/Tomas Reis)

BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Ohin loron 16 fulan Dezembru tinan 2025, Autoridade Munisipal deside Munisipiu Baukau nia destinu ba iha implementasaun poder lokal.

Koordenador ekipa ba avaliasaun kondisoens minimas, atual Diretor Jeral STAE Elviro Fernandes Moniz haktuir, despaisu husi Ministeriu Administrasaun Estatal numeru 44/M/MAE/12/2025 loron 15 Dezembru kona-ba kriasaun ekipa avaliasaun kondisoens minimas no haktuir husi karta DGL nian, loron 16 Dezembru 2025 ekipa nasional ba avaliasaun kondisoens minimas destaka iha Autoridade Munisipiu Baukau atu haree no avalia nivel kapasidade administrativu, finanseiru, teknika no operasional iha kada Autoridade Munisipal.

“Partikularmente ohin ita iha Autoridade Munisipiu Baukau ho nia tarjetu ida katak depois ita halo avaliasaun ida nee ita bele hatene ka detekta parte forte no frakeza iha neebe, ho nunee mak ita foin bele haree nesesidade kapasitasaun nee iha neebe, depende ba avaliasaun neebe ita halo, husi avaliasaun ida nee mak nuudar informasaun ba desizaun nai ulun sira nian hodi deklara Autoridade ida neebe mak bele hakat ba iha Poder Lokal,” Fernandes hateten iha salaun apuramentu Vila Nova, Baukau, Tersa (16/12/2025).

Nia sublina, avaliasaun kondisoens minimas ba implementasaun politika Poder Lokal iha Baukau prezisa informasaun servisu husi Diretores Servisu Munisipal, Xefe Departementu inklui Autoridade Postu Administrativu sira no ekipa avaliasaun rekolha informasaun tuir orientasaun sei halo analiza no hamosu rekomendasoens.

Nia fundamenta, avaliasaun kondisoens minimas ba Autoridade Munisipal sira atu hakat ba Poder Lokal nee importante tebes, tanba akontese deit iha tinan 2025 nunee ekipa kobre ona Autoridade Munisipal balu, no iha loron 16 Dezembru 2025 iha Baukau no sei kontinua tan ba Autoridade Munisipal seluk too remata hafoin aprezenta rezultadu avaliasaun ba Governu hodi deside Autoridade Munisipal ida neebe atu implementa uluk Poder Lokal.

“Mekanizmu ita sei lao tuir sekuensia ami sei komvida Servisu Munisipais neebe nia Quesitionariu rekoilha husi Servisu Munisipais sira tama halo intervista. Kada Servisu Munisipais ho dokumentus atu reforsa sira nia deklarasoens, desizaun pasa la pasa laos iha ami nia liman, maibe ami foti informasaun halo analiza depois ami hatama relatoriu kompetensia Governu Sentral nian atu haree,” Fernandes akresenta.

Koordendor ekipa nee deklara, mekanizmu neebe ekipa avaliasaun kondisoens minimas halo mak, liu husi intervista ho Diretores Servisu Munisipal sira kona-ba servisu sira neebe durante lao ona no sei priense iha questionariu, maibe bainhira Diretor Servisu ida la domina materia ou haluha materia balu sei hetan oportunidade akompanha husi ninia Xefe Departementu.

No bainhira intervista ba Diretores Servisu Munisipal, Xefe Departementu no Administrador Postu Administrativu sira mak sei iha prezisa balu atu halo komfirmasaun klean, ekipa sei komfirma Sekretariu Sekretariu Munisipal nain 3 no posibilidade bele komfirma mos Prezidente Autoridade Munisipiu, maibe la prezisa ona informasaun sei la halo konfirmasaun, tanba Sekretariu Munisipal nain 3 no Prezidente Autoridade laiha questionariu ba intervista.

Iha fatin hanesan, Prezidente Autoridade Munisipiu Baukau, Veneranda Lemos konsidera, prosesu avaliasaun hanesan diagnostika ba forsa no frakeza neebe durante nee Munisipiu infrenta no liu husi avaliasaun refere mak sei hatudu Autoridade Munisipal Baukau nia valor ba implementasaun politika Poder Lokal.

“Avaliasaun neebe halo mak iha setor planeiamentu, administrasaun finansas, infraestrutura no servisu Munisipais sira Baukau prontu ga lae, teknikamente Baukau bele responde ga lae tudo depende ba avaliador sira liu husi intervista ba Diretores Servisu Munisipais, Xefe Departementu no Administrador sira sei halo durante loron 3,” Veneranda hateten.

Nia katak, hanesan Prezidente Autoridade Munisipiu Baukau garante iha avaliasaun kondisoens minimas ba Poder Lokal no tempu ona Governu Sentral halo avaliasaun ba Munisipiu sira neebe dezempenha servisu durante prosesu deskonsentrasaun neebe Governu hahu konsetra ona Servisu Nasionais sira ba iha Munisipais sira.

Nia komenta, durante konsentra Servisu Nasionais sira iha Baukau lao diak no bainhira Munisipiu Baukau liu prosesu avaliasaun kondisoens minimas ba implementasaun politika Poder Lokal, mak poder sira neebe Governu Sentral identifika sei desentraliza iha Munisipiu hodi deside , tanba nee Munisipiu Baukau iha esperansa, nuudar Munisipiu dahuluk neebe sei implementa politika Poder Lokal.

“Iha fatin fatin hau sempre dehan esperansa la bosok, esperansa fo fiar ida ba ita katak saida mak ita hanoin ita hakarak sei mai kestaun de tempu deit, tanba nee ita mak tenke hamutuk sólido atu harii konteksu Baukau ida ba ema hotu, se avaliasaun ida nee ita hetan valor aas quer dizer ita iha esperansa tama ba dezentralizasaun administrativa, maibe depende ba avaliasaun, ita nia espetativa tuir planu Governu Sentral 2027 ita sei tama ba elisaun poder lokal maibe avaliasaun nee mak hatudu buat oin seluk hau sai husi hau nia forsa, maibe esperansa katak oin la tama aban nia tama,” Veneranda argumenta.

Tuir Prezidente Autoridade Munisipiu Baukau nee katak, ekspektativa Governu Sentral nian ba Munisipiu Baukau sei realiza elisaun ba Poder Lokal iha tinan 2027, nunee bainhira liu husi avaliasaun hatudu rezultadu serteja, prezisa Autoridade Munisipiu Baukau servisu makaas liu tan iha tinan 2026 ba area administrasaun, rekursu umanus, planeiamentu, finansas no infraestrutura.

Nunee rekursu hirak neebe eziste iha Munisipiu Baukau prezisa explora ho diak hodi Baukau liu selesaun iha prosesu avaliasaun kondisoens minimas ba implementasaun politika Poder Lokal.

“Husu ba hotu-hotu, partidu politiku, organizasaun naun governamentais, juventude, Ema ho Difisiensia no kamadas sosiais hotu iha Baukau atu fo apoiu administrasaun Munisipiu halo servisu, husu hotu hotu ita tama ona iha prosesu ida nia laran ke rigor oituan no prosesu ida husu ema hotu nia hanoin,” Veneranda rekomenda.

Entretantu iha avalisaun ba kondisoens minimas implementasaun politika Poder Lokal iha Munisipiu Baukau hetan partisipasaun husi Diretores Servisu Munisipal 20, Xefe Departementu sira inklui Administrador Postu Administrativu Kelikai Antigu, Matebian, Laga, Baguia, Kelikai, Venilale no Vemasi.

Jornalista: Tomas Reis
Editora: Carme Ximenes

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *