DILI, STLTIMORLESTE.com – Primeiru Ministru (PM), Xanana Gusmão konsidera katak, krimi Trafiku Umanu kontra direitu moris, tanba nee apela ba foin sae sira atu kuidadu aan no lalika fiar ba ema ruma neebe bosok.
“Hau nia mensajen liu-liu ba foin sae sira, loke neon loke matan buka komprende katak buat nee krimi ida neebe hasoru imi nia direitu kontra imi nia direitu moris nian,” dehan PM iha Salaun Ministeriu Justisa Kaikoli, Tersa (29/07/2025).
Hatutan, bainhira joven sira rona mensajen nee husu dehan servisu iha neebe la kria servisu, PM dehan ida nee los iha programa Governu nian atu kria servisu, maibe joven sira labele hanoin servisu nee ba deit komputer, tenke haree saida mak o iha talentu hodi bele servisu, se lae hein deit.
PM dehan, joven sira kuidadu prepara aan, ita nia rain foin mak hahu tinan 23 ona los duni, kleur tebes ona mos loos, maibe atu lori dezenvolvimentu ba oin la fasil. Neineik ita sei ba beibeik, maibe presiza hanoin klaru vizaun ida neebe diak bainhira kaer Governu no servisu iha Governu, ita bele lao ba oin, se lae ita mak nunee hela deit.
“Governu hasai rezolusaun atu bele evita diak liu elimina kazu trafiku umanu husi Timor Leste ba rai seluk,” dehan PM.
Nunee, aviza ba joven sira ema ruma ba bosok labele tuir kedan no lalika fiar, ema simu tiha osan barak no haruka ba rai liur no haluha tiha sira. Tanba nee husu ba joven sira, liu-liu ba feto sira atu kuidadu.
PM husu atu elimina tiha krimi ida nee iha ita nia rain, karik joven sira ema balu hakbesik ba imi fo tan osan ba imi karik, fo osan oituan atu lohi hakarak trata dokumentus ba rai liur, favor ida aviza kedan ba iha PSIK no Polisia kaer tiha ema aat sira nee, no husu boot iha ita nia rain ita evita, ema lori fali Timor oan ba fan fali iha rai liur neeba.
Aktual PM nee husu atensaun ba publiku Timoroan tomak liu-liu adultu sira, ohin loron iha mundu tomak lao ona krimi organizadu ida naran trafiku umanu, nee bosok laos deit mai iha nee iha fatin seluk mos, mafia buka osan gratis nian buka bosok foin sae sira mane feto dehan sira bele garante servisu iha rai seluk, sira iha koneksaun barak iha ligasaun oin-oin.
PM dehan, joven sira la iha servisu iha rai laran, buka ba rai liur hetan netik servisu hetan netik osan atu haruka mai familia, hanoin katak buat nee loos simu fo tiha osan sira lori tiha ba liur too iha neeba soe hela iha fatin ruma, dala ruma sira iha ligasaun oituan tau hela iha neeba, halo sira servisu la selu fo oituan deit ba han hemu nian.
Dehan tan, lori feto sira ba faan nee problema boot, iha Timor mos komesa hahu ona, iha tinan kotuk Timoroan sira ema balu bosok ba too Portugal no fatin seluk, soe hela iha neeba moris iha jardin hahan la iha. Tanba nee ba oin tenke evita no elimina aktu nee.
Iha fatin ketak, Akademiku UNTL, Rafael de Jesus dehan, krimi trafiku umanu krimi ida neebe la diak, tanba nee labele tolera ba ema sira neebe pratika aktu nee.
“Hau hanoin krimi sira hanesan nee labele tolera ema sira neebe pratika aktu nee, aplika kastigu ba sira atu iha futuru labele halo tan,” dehan nia.
Afirma tan, apela ba publiku sira kuandu iha ema ruma pratika aktu nee labele tauk, tenke hatoo keixa ba iha autoridade seguransa sira hodi detein ema sira nee.
(ter)
