DILI, STLTIMORLESTE.com – Governu presiza halo regra rigorozu, nunee fo sansaun ba ema neebe soe lixu arbiru iha sosiedade nia leet.
Kestaun nee hatoo husi Diretor Ezekutivu HAK, Feliciano da Costa ba jornalista sira iha knaar fatin Farol, Dili, Kinta (05/02/2026).
Nia hatete, governu presiza haree hodi kontrola ema neebe soe lixu arbiru, bainhira kaer ona tenke fo sansaun hodi fo multa, nunee bele hanorin ema seluk labele hatoman aan soe lixu namkari iha fatin fatin.
Aleinde nee Diretor Ezekutivu HAK hatete, sensibilidade ba iha fatin koloka lixu arbiru los, la tuir ida-idak nia fatin.
“La hatene lixu maran mak ida neebe, lixu bokon mak ida neebe, ita kahur deit, hau haree iha bairo balun sira halo fatin neebe kapaas tebes ketak, lixu bokon nia fatin ketak, lixu maran hanesan ai, ai tahan, surat tahan nee ketak no fatin tau botir no kalen nee ketak, nunee ita bele separa lixu bokon, lixu maran nee tau ketak-ketak, agora ita nia laiha ba soe kahur malu deit,” dehan Diretor.
Nia hatutan, labele kesi ema dehan katak dokumentus nee hatete ida nee maibe implementasaun laiha, sidadaun balun hemu hotu soe lixu iha estrada.
“Sidadaun balun hemu hotu agua sira soe iha estrada, ema seluk mak tenke hamoos, maluk balun han tiha plastiku soe arbiru, lo-loos nee tenke iha hanoin oinsa iha fatin lixu, tanba nee atu kombate ida nee mak tenke fo sansaun, haree ema neebe soe lixu arbiru haruka nia tenke multa,” dehan Feliciano.
Feliciano dehan, bainhira hetan sidadaun balun soe lixu arbiru tenke fo sansaun ba nia liu husi fo multa ou kartigu, nunee bele eduka ema seluk keta soe lixu arbiru.
Nia hatete, presiza iha implementasaun ida rigorozu, liu-liu oinsa mak ema sira neebe soe lixu arbiru nee tenke haree ida nee, depois eduka sira kona-ba sosializasaun no sensibilizasaun nee presiza kontinua.
Karik presiza kria lei rigorozu ruma hodi bele regula ema neebe soe lixu arbiru, hatan ba kestaun nee Diretor dehan laos agora, maibe antes nee Governu iha inisiativa ona ba ida nee liu husi Sekretaria Estadu Meiu Ambiente nia iha lei neebe proteje no garante ema hotu soe lixu iha nia fatin, no kuidadu ambiente.
“Se ita rasik mak han no soe lixu arbiru la tau iha nia fatin, signifika katak ita rasik mak viola ita nia estadu RDTL ida nee,” dehan nia.
Nunee mos Prezidente Republika (PR) Jose Ramos Horta hatete, hadia ijiene nee laos tradisaun Timor Leste nia, tanba joven sira koalia barak katak hadomi Timor maibe laiha konsiensia soe lixu arbiru hodi hafoer sidade Dili.
“Buat ida ijiene nee laos tradisaun Timor Leste nia, infelizmente ita haree lixu iha fatin hotu-hotu joven sira be koalia ibun bobot dehan ami nia rai ami nia futuru, imi mak estraga liu fali rai nee tanba hau haree lixu nee se mak soe, laos kosok oan sira, laos ama ferik sira, joven sira mak ba piknik iha tasi iha area Branca Kristu rei, iha Likisa, iha festa oin-oin iha Dili laran soe plastiku no lixu oin-oin iha neeba,” dehan Prezidente Republika.
Prezidente Republika hatete, koalia ida nee dezde asume kargu nuudar Ministru negosiu Estranjeiru tau ona preokupasaun ba lixu nee.
Nia hatutan, bolu labarik sira ba limpeza, maske fo osan oituan no ho almosu deit maibe oinsa hanorin labarik sira hodi bele soe lixu iha nia fatin, maibe ho buat sira nee laiha rezultadu, no mai iha Palasiu Prezidensial iha 2007-2008, kada Sesta-feira hahu tuku 08.00 OTL dader halo limpeza, nee para inspira komunidade.
“Momentu neeba Maun Xanana, Fernando Lasama, sira haree entaun sira mos mobiliza funsionariu hotu-hotu, impaktu liu laos deit atu hamoos deit, maibe atu eduka povu, maibe la rona liu, buatamak sira hela mota ibun nee sira mak halo mota laran sai fatin lixu,” dehan PR Horta.
(eme)







