DILI, STLTIMORLESTE.com – Atu prevene moras dengue iha rai laran, Governu liu husi Ministeriu Saude presiza kontinua programa rega susuk nomos kontinua halo sosializasaun ba komunidade hahu husi kapital Dili too munisipiu sira.
Lia hirak nee hatoo husi Diretor Ezekutivu Hak, Feliciano da Costa ba jornalista sira iha knaar fatin Farol, Kuarta nee (04/02/2026).
Nia hatete, moras dengue nee laos akontese iha IX Governu nia tempu deit maibe iha I Governu kedas dengue nee iha, tanba nee atu prevene presiza kontinua rega susuk tama sai bairu laos iha nasional deit maibe too iha munisipiu sira.
“Buat ida nee ita hotu hatene katak ema hotu-hotu enfrenta iha ema estranjeiru mos konsege detekta mos hetan moras ida nee no husu atu fila kedas ba nia rai, entaun komunidade bele apar ho ida nee, ita bele nota too kazu ida neebe mak aranja fornesementu kama iha tempu neeba too sai tiha polemika boot nee tanba dengue, husi ami nia pontu de vista premeiru mak ita kontinua fila fali atividade neebe pozitivu mak liu husi rega susuk nee kontinua, tanba saida mak para tiha, atu bele hamate ona expansaun susuk nee rasik iha fatin fatin, nee laos iha Dili maibe ba mos munisipiu,” dehan Diretor Hak.
Diretor dehan, presiza rega susuk nomos halo sosializasaun, tanba komunidade balun iha munisipiu hela fatin la asegura ona no labele proteje, ezemplu iha uma Janela odamatan laiha no moskateru laiha, ida nee mos bele impkatu susuk bele tata.
“Rekomenda dala ida tan Governu kontinua implementa hanesan baibain rega susuk iha fatin sira neebe mak dala ruma bee neebe nalihun susuk utiliza hodi hela ba hodi halo ninia reprodutiva tolun iha neeba, ida nee fo impaktu tebes, ida seluk mak ita kontinua sensebilizasaun ba ita nia komunidade, ida nee dehan katak bijilansia, sensebiliza ba komunidade oinsa komunidade bele apar nunee komunidade sira mos bele kontribui hamoos hela fatin hodi bele halo prevensaun ba ida nee,” katak Diretor.
Nia hatete, presiza adapta kombate liu husi programa teknolojia sira, ezemplu se ministeriu hatene katak organizasaun saude mundial iha exper iha ema espesialista lubuk ida oinsa mak bele koopera atu aprende husi nasaun seluk sira nia intervensaun ba kombate susuk rasik.
Timor kada tinan enfrenta dengue hela deit, presiza estuda ho nasaun seluk neebe kombate dengue ho metodu saida.
Ministeriu saude labele taka aan, signifika katak atu abranze sira nia aprende no konhesimentu husi nasaun seluk tantu rejional ou internasional, tanba OMS iha no WHO iha tanba sa mak Timor Leste labele koopera ho ida nee.
Presiza mos halo kooperasaun interministerial, Ministeriu Saude labele servisu mesak, maibe presiza halo servisu hamutuk ho meiu ambiente edukasaun PAM rasik, ida nee presiza koopera ona para kombate dengue.
Liga ho numeru kazu dengue neebe kada loron numeru sae makaas, Prezidente Komisaun F neebe trata asuntu saude seguransa, no ogualdade jeneru, Noe da Silva Ximenes hatete, Governu presiza foti asaun lalais hodi prevene.
Deputadu dehan, liu husi sosializasaun nota moras dengue numeru sae makaas, tanba nee presiza buka solusaun hodi bele prevene.
“Saida mak ita halo hodi bele solusiona, tenke inteksifika asaun no prevensaun ho lais no urjente tanba afeita ba sidadaun sira nia moris,” dehan Reprezentante povu nee.
Aleinde husi loron 1 too 27 Janeiru 2026, Hospital Nasional Guido Valadares rejistu moras dengue 245, husi numeru nee nain 4 mak lakon vida.
(eme)
