DILI, STLTIMORLESTE.com – Relasiona ho desizaun Tribunal Rekursu (TR) nian neebe sai hodi deklara inkonstitusionalidade ba alterasaun lei Organizasaun Judisiariu, Jurista konsidera desizaun TR iha efeitu juridiku.
“Desizaun TR efeitu Juridiku, katak se PTR kontinua halao knaar nafatin mak nia kompetensia nee sei la hamosu efeitu juridiku, tanba nia la iha lejitimidade juridiku ida adekuadu, karik iha possibilidade loron ruma ema kestiona juridikamente, bele iha responsabilidade krimanal,” dehan Jurista Sergio Dias Quintas ba STL iha Kaikoli, Segunda (04/08/2025).
Nia hatutan, desizaun Tribunal Rekursu nian neebe deklara inkonstitusional ba artigu 76 husi lei organizasaun judisiaria, desizaun ferida hatudu ba ita hotu katak, antes nai ulun sira atu foti desizaun ruma tenke bazeia ba lei no norma konstitusional.
Sublina, se nai ulun sira mak foti desizaun ruma la ho fundamenta, sei hamosu konfuzaun. No desizaun TR nian nee kestaun ida seriu, tanba se desizaun ida nee mak nai ulun sira la kumpri desizaun referida mak sai precedente ida la diak iha futuru, tanba desakreditasaun no minimizasaun ba poder judisiaria mai husi poder politiku.
Sergio akresenta, espera katak desizaun referida laos sai buat todan ida ba orgaun soberania sira seluk, maibe desizaun ida para bele hakruk no respeitu so meios sira hanesan nee bele fortifika estadu de direitu iha Timor Leste, se.lae justisa nee konsidera ba ema kiik deit, maibe ukun nain la eziste.
Reforsa, juridikamente kestaun ida seriu estadu tenki rezolve normal konstitusional, selae sai precedente ida ladiak iha futuru.
Antes nes iha loron Kinta, TR deklara Inkonstitusional ba norma iha artigu 2 lei numeru 4/2025, 28 fulan Abril, segunda alterasaun lei numeru 25/2021 loron 2 fulan Dezembru, husi lei Organizasaun Judisiariu iha artigu 76. Ho pedidu deklarasaun no forsa obrigatoriu no inkonstituisionalidade iha numeru 2 no mos numeru 3 neebe dehan iha artigu 76.
Juiz husi Plenariu TR neebe deside maka hanesan, Juiz Duarte Tilman Soares, Jacinta Corea da Costa, Antonio Helder do Carmo.
Desizaun nee sai, momentu neeba notifika kedan Prezidente da Republika, Prezidente Parlamentu Nasional, no mos Prokurador Jeral da Republika.
Tuir Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona katak, Juiz sira nia servisu ita labele interven.
“Juiz sira nia servisu ita labele interven, Juiz sira servisu independente, no PTR la iha konesementu tanba la hetan notifikasaun, “Dehan PTR.
Nia hatutan, tuir regra notifika ema sira neebe hatama pedidu nee, no husi Parlamentu Nasional maka halo lei, se dehan lei Inkonstituisional ida nee husu ba iha Parlamentu Nasional.
Dehan tan, fiskalizasaun nee atu hare Parlamentu Nasional sira halo lei nee, tuir lei haruka ka lae, sira halo lei nee iha kompetensia ka lae.
Molok nee mos, depois PTR simu posse iha loron 08/05/2025 Bankada FRETILIN No PLP hatama pedidu ba iha Tribunal Rekursu (TR), hodi husu TR halo fiskalizasaun abstrata ba segunda alterasaun lei Organizasaun Judisiariu, neebe fo kompetensia ba Prezidente da Republika hodi nomeia Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona.
(ter)
