BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Sekretariu Estadu Asuntu Toponimia Organizasaun Urnana (SEATOU) liu husi Diresaun Jeral Toponimia Organizasaun Urnana, sensibiliza kuadru legal organiza area urbanizmu nian ba Autoridade Suku no Postu iha Postu Administrativu Vemasi, Munisipiu Baukau.
Diretor Nasional Jestaun Hijene no Ordem Publiku, Egas José Caetano hateten, siensebelizasaun refere foka liu ba dekretu lei rua mak hanesan dekretu lei numeru 02/2017 loron 22 Marsu, kona-ba aprova sistema jestuan rezidous solidus urbanus no dekretu lei numeru 33/2008, neebe altera ona ba numeru 03/2024 kona-ba hijene no ordem publika.
“Atividade ida nee nia objetivu mak mai atu partilha informasaun sobre kuadru legal neebe mak SEATOU utiliza hodi organiza iha territoriu Timor laran tomak,” hateten Egas ba jornalista sira ,iha Vemasi, Kinta (25/09/2025).
Nia sublina, husi dekretu lei rua refere bandu sidadaun sira hakiak no kesi animail iha area urbana aleinde mos bandu negosiante sira halo negosiu besik liu estrada hodi difikulta movimentasaun ema no transporte inklui bandu sidadaun sira soe lixu arbiru.
Nia fundamenta, liu husi siensebelizasaun refere fo hanoin ba Autoridade Suku no Postu atu intruduz ba komunidade sira atu intende dekretu lei rua refere, nunee bainhira ezekuta servisu iha terenu komunidade intende ona bele koopera ho Autoridade sira hodi organiza sidade urnana iha Postu Vemasi.
“Sidade urnana nee hahu husi Kapital, Postu Administrativu no Suku, tanba sidade Postu nian konsentrasaun komunidade barak mai eskola faan sasan hamosu lixu barak no seluk tan ita koalia daudauk,” Egas akresenta.
Diretor nee konsidera, Postu Vemasi liu liu Suku Vemasi nuudar odamatan boot ba Munisipiu Baukau, Vikeke no Lautem iha neebe mos konsentrasaun komunidade barak halao atividade negosiu no seluk tan, potensialidade hamosu lixu, hakiak animal hodi husik livre movimentu fo impaktu ba saude, nunee liu husi desiminasaun refere atu ordena sidade urnaba Postu nian ho organizadu.
Iha fatin hanesan, Administradora Postu Vemasi, Elda Maria Viegas de Sousa Freitas katak, siesebelizasaun refere importante ba Autoridade Postu, Suku, Emprezariu no komunidade jeral hotu atu intende, tanba lixu neebe naklekar iha estrada publiku diresaun Postu Vemasi kontribui makaas husi Emprezariu sira no rekoinhese animal kontinua halo viajem iha estrada publiku.
“Ita prezisa tebes siensebelizasaun ida nee atu nunee ita nia komunidade sira bele halo prevensaun, tanba bainhira Postu no Suku ida moos nee signifika saudavel, entuan sira prezisa hatene prevene responsabilidade ita hotu nian, sira tenke prepara aan bainhira dekretu lei nee implementa too mai Postu espera katak sira mos prontu ona atu lao tuir dekretu lei neebe mensiona,” Elda komenta
Enkuantu Xefe Suku Vemasi Tasi, Carlos Freitas konsidera siensebelizasaun refere importante tanba bele fo vantajen hijene ba Suku no Postu.
“Ba hau uluk kedas halo buat nee hanesan ba animal sira lao iha sidade laran hau oho, maibe iha lei ida mai fali Xefe Suku labele oho entaun hau para tiha husik ba animal ida-idak lao ninian ba, maibe agora ida nee mai ona dehan animal ida-idak iha nia fatin se bele SEATOU halo nia ekipa, husi Munisipiu mai hamutuk ho Suku ok ita rame rame ba suku Vemasi lao ba oin,” Carlos argumentu.
Xefe Suku Vemasi Tasi nee katak, komprimitidu servisu ho ekipa SEATOU no ekipa konjunta husi Munisipiu Baukau hodi organiza area urbanizmu Vemasi nian, maibe molok implementa, tenke aprosima uluk ho komunidade sira.
Entretantu siensebelizasaun refere hetan partisipasaun husi lideransa komunitariu sira iha Postu Administrativu Vemasi inklui koordenador eskola no parte relijiozu neebe eziste iha Postu Vemasi.
Jornalista: Tomas Reis
Editora: Carme Ximenes







