DILI, STLTIMORLESTE.com – Sekretaria Estadu ba Igualdade (SEI) ho Ministeriu Ensinu Superior Siensia no Kultura (MESSK) ho parseru UNFPA sira, realiza seminariu nasional ka workshop kona-ba Integrasaun Prevensaun no Resposta ba Violensia Bazeia ba Jeneru (VBJ) iha Kurrikulu Universitariu.
Ministru Ensinu Superior Siensia no Kultura, Jose Honorio da Costa Pereira Jeronimo hatete, dader nee iha seminariu ida neebe ho Ministeriu Ensinu Superior ho Sekretaria Estadu Igualdade Jener ho UNFPA halao seminariu ida, koalia kona-ba violensia bazeia ba jeneru koko haree oinsa mak bele hatama iha kurikulum padraun nasional atu hanorin iha Ensinu Superior sira.
“Orsida sei iha aprezentadora sira atu hatoo opinaun sira tanba materia nee tuir UNFPA nian katak, materia iha konaba violensia bazeia ba jeneru iha, tanba nee mak importante tebes tama iha kurikulum padraun nasional atu nunee bele hanorin ba ensinu superior sira,” dehan MESSK, Jose iha Otel Timor, Segunda (01/12/2025).
Nia hatutan, sosiedade ohin loron ema ladun tau importansia atu respeita feto sira liu liu iha kampus, hanesan ema akompanha nia hatoo mensajen husu ba estudante sira bainhira hasoru violensia tenke brani, atu koalia atu fo hatene profeores no direzente kampus nunee sira bele hatene.
Nunee mos Sekretaria Estadu ba Igualdade (SEI), Elvina Sousa Carvalho hatete, atividade ohin nee nuudar konsultasaun ida para hetan komitmentu husi universidade sira nomos ensinu superior konaba oinsa atu integra violensia bezeia ba jeneru iha kurikulum edukasaun.
“Neebe hau hanoin ida nee nuudar momentu ida importante tebes para iha diskusaun para bele hetan komitmentu seriedade husi ensinu superior sira nomos universitariu sira ba iha prevensaun violensia bazeia ba jeneru, tanba ita boot sira mos hatene agora dadaun sai hanesan problema neebe alarmante boot ba iha Universitariu sira ka estabelesementu Ensinu Superior sira, neebe mak la ses mos husi violensia bazeia nomos asedu seksual neebe mak alarmante, ida nee laos iha universidade deit maibe iha universidade ida rua tolu neebe maki ha kazu asedu seksual,” dehan SEI, Albina.
Nia hatete, Governu iha seriu tebes atu haree ba assuntu nee tanba nee mak nee mak Ministeriu Ensinu Superior, SEI parseiru sira hanesan UNFPA ho mos universitariu sira, realiza seminariu nee.
Violensia Bazeia ba Jeneru (VBJ) sai nafatin dezafiu ida neebe krítiku ba saude publika, direitus umanus, no dezenvolvimentu ho impaktu neebe bele akontese ba tempu naruk ba ema ida-idak, família sira, no komunidade sira. Universidade sira, hanesan sentru aprendizajen, formasaun konesimentu, lideransa, no transformasaun sosial, iha responsabilidade uniku hodi forma lider no profisional sira iha futuru ho kompetensia sira atu hatan ba VBJ.
Enkuantu estratejia nasional no global sira sublina beibeik papel setor saude nian iha prevensaun no responde ba VBJ, kurrikulu ensinu superior iha nasaun barak seidauk integra sistematikamente komponente sira resposta saude VBJ nian. Lakuna ida-nee limita graduadu sira nia preparasaun atu rekonese, prevene, no rezolve VBJ iha sira nia papel profisional no síviku.
Ministeriu Ensinu Superior Timor-Leste rekonhese urjensia atu hatama resposta VBJ nian iha programa akademiku sira hodi alina ho Objetivu Dezenvolvimentu Sustentavel (ODS 3, 4, no 5), kompromisu nasional sira kona-ba igualdade jeneru, no ajenda klean liu kona-ba prevensaun violensia no justisa sosial. Workshop ida nee fornese plataforma estratejiku ida ba líder akademiku sira, dekanu, no dosente sira atu dezenvolve roteiru ba integrasaun kurríkulu nian no atu halo kompromisu hamutuk ida ba institusionalizasaun ensinu superior neebe sensível ba VBJ.
Jornalista: Emerenciana Pinto
Editora: Carme Ximenes







