DILI, STLTIMORLESTE.com – Atu luta hasoru servisu, direitu no futuru trabalhador domestiku nian, sindikatu trabalhador domestika halao kongresu dahuluk hodi hili sira nia estrutura, hodi sai mahon bá trabalhador sira nia problema.
Xefe Departementu Rejistu Organizasaun Sindikatu no Emprezarial- SEFOPE, Gil da Costa hatete, ho sindikatu no asosiasaun neebé harii daudaun nee bele servisu hamutuk ho SEFOPE hodi haree problema trabalhador domestiku nian iha Timor Leste. Haree bá sira nia salariu, kontratu servisu no direitu asesu bá seguransa sosial neebé mak durante nee sira la hetan.
“SEFOPE nia papél mak tau matan bá trabalhador sira nia direitu. Bainhira mosu problema entre trabalhador no patraun, entaun SEFOPE sei haree bá ida nee,” dehan nia bainhira abertura kongresu dahuluk sindikatu trabalhador domestiku iha salaun Knua Buka Hatene, Mandarin, Sesta (13/06/2025).
Nia hatete, trabalhador domestiku ate agora lei ida seidauk iha. Iha esbosu lei trabalhador la koalia kona-ba trabalhador domestiku. Tanbà nee ho harii sindikatu nee, estrutura sira tur hamutuk nomós ho Sekretariu Estadu Igualdade (SEI) hodi haree asuntu nee bá hatoo iha SEFOPE, hafoin nee mak SEFOPE haree.
Iha fatin hanesan, Visi IV KSTL, Roberto Gusmao dehan, lei bá trabalhadores iha ona, maibe lei bá trabalhadores domestiku mak laiha. Trabalhador domestiku nee sira nia salariu minimu tebes, balun tuir estandar SEFOPE mais balun la too, balun simu deit US$ 80, mais halao servisu tiha oras ate balun hela deit iha patraun nia uma. Salariu neebé sira simu la too para uza bá familia no fo oan sira bá eskola. Kuitadu servisu fodik bá patraun ka familia, ema nia sira eskola, mais fila mai uma lori ho osan neebé kiik labele atu fo sira nia oan sira bá eskola. Tanbà nee ho sindikatu bele luta bá direitu trabalhador domestiku nian.
“Ho sindikatu neebé imi harii nee, imi bele luta ba direitu trabalhador domestiku nian, tanbà trabalhador domestika nee halo servisu barak, hein labarik, fase ropa, hamoos uma laran maibe salariu mak kiik oan hela deit. Pior liu mak balu servisu bá familia gratuitu deit, tanbà dehan familia neebe husik deit bá,” dehan nia.
Nia hatutan, situasaun sira nee KSTL labele halo buat ida, bainhira laiha asosiasaun ruma mak atu koalia no defende trabalhador domestiku nian. Tanbà nee husu bá estrutura neebé iha atu tun bá baze hodi haree, no bele mai hatoo bá KSTL hodi hamutuk haree no luta bá direitu trabalhador domestiku nian.
Oras nee daudaun KSTL luta makaas hela bá salariu minimu bá trabalhador sira, no sei kontinua nafatin luta.
Entretantu liu husi komunikadu Diretora WWCTL, Rivar Pascoela dehan, objetivu husi eventu nee mak fo onra bá kontribuisaun esensial sira, maibe dala barak ema haluha husi trabalhador domestiku sira bá familia, komunidade no ekonomia nasional. Hametin advokasia nasional bá rekonhesimentu servisu domestiku nuudar empregu formal ho protesaun legal, salariu neebé justu no kondisaun servisu neebé diak.
“Depois de liu dekade ida ho organizasaun bazeia formasaun no advokasia, trabalhador domestiku iha TL prontu atu foti pasu brani no istoriku Ida nee,” dehan nia.
Kongresu dahuluk nee implementa husi Working Women’s Center Timor Leste (WWCTL), ho apoiu jenerozu husi Union Aid Abroad – APHEDA no programa Ajuda Governu Australia nian (ANCP). Ho tema “ita nia servisu, ita nia direitu, ita nia futuru”.
Kongresu nee halibur trabalhador domestiku sira husi Dili laran hamutuk 35, hamutuk ho reprejentante sira husi Instituisaun governu nian, organizasaun sosiedade sivil sira, sindikatu trabalhador sira, assosiasaun empregador sira nia, no parseiru dezenvolvimentu nasional no internasional sira.
(dom)







