Sistema Partidarizmu Halo Dezenvolvimentu iha Baukau Lao Lentu

Estrada Diresaun rua iha vila antiga Baukau. (Foto: STL/Tomas Reis)

BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – La kleur tan Timor Leste sei komemora aniversariu Proklamasaun Unilateral Independensia Timor Leste ba dala 50, maibe dezenvolvimentu iha Munisipiu Baukau kontinua lao lentu, tanba kauza husi sistema partidarizmu.

Deklarasaun nee hatoo husi Xefe Suku, Fatulia Angelino Moisés Pereira ba STL liu, husi telefone, Tersa (25/11/2025).

“Nuudar Autoridade Suku nia observasaun dezenvolvimentu iha Munisipiu Baukau lao lentu hela haree husi aspetu infraestrutura liu liu iha area Urbana ita nia estrada nee rasik, Baukau hanesan segundu kapital mais estrada iha urbana sei problema komunidade asesu ba bee moos sei halerik nafatin parte edukasaun mos sei halerik nafatin, nee mak Autoridade nia observasaun ba aniversariu tinan 50 ita nia Proklamasaun Indepedensia,” Angelino katak.

Tuir nia katak, tinan 50 ona Timor-Leste proklama nia indepedensia, maibe aspetu dezenvolvimentu liu liu infraestrutura bazika hanesan estrada urbana Baukau Vila kondisaun kontinua aat ba beibeik. Nomos maioria komunidade liu-liu iha area urbana Baukau Vila neebe konsidera segundu sidade iha Timor-Leste, maibe komunidade kontinua halerik ba bee moos, tanba seidauk asesu bee moos ho diak. Aleinde mos maioria komunidade sira nia oan seidauk asesu edukasaun, tanba kauza husi menus rendimentu ekonomia familia atu sustenta oan sira nia estudu.

Liu husi komemora tinan 50 nuudar momentu reflesaun ba ukun nain sira husi Governu Sentral too nivel Munisipiu halo reflesaun. Hodi evita politika mandatu tinan 5 neebe sempre hatama funsionariu sira hodi apoiu servisu iha kada diresaun, tanba maioria funsionariu neebe hatama iha kada diresaun hodi apoiu servisu ba tinan 5 la tuir nivel edukasaun, nunee kauza ba aselera dezenvolvimentu iha nivel Munisipiu atu lao ba oin.

“Ita nia haree durante nee hotu hotu haree liu ba desizaun politika nasaun nee atu lao ba oin ema neebe meritu ba area ida-idak nee tenke koloka ona ema neebe meritu, ita kompara deit ema neebe area teknikamente iha setor ida, maibe iha teste bele lakon fali ho nivel sekundariu, pre-sekundariu,” Angelino katak.

Tuir Xefe Suku nee katak, daudaun sistema familiarismu no partidarizmu akontese iha Administrasaun Autoridade Munisipiu Baukau, tanba maioria funsionariu kontratadu neebe kolokadu ba Diresaun Servisu Munisipal sira la tuir area servisu, husi nee fo impaktu ba dezenvolvimentu atu lao ba oin.

Nia rekomenda, prezisa Governante sira halo ezame konseinsia mandatu tinan 5 nuudar momentu responsabilidade ba Povu no Nasaun, tanba nee mesmu Timor Leste adopta sistema demokrasia, maibe kontratu funsionariu kontratadu ida tenke haree husi nivel estudu no meritu ba area servisu ida, nunee bele halao servisu ho responsabilidade hodi dezenvolve nasaun no luta ba povu nia moris diak.

“Hau hakarak rekomenda ba ukun nain sira, hakarak prosesu nee lao diak tenke hadia iha prosesu administrativamente iha instituisaun nomos tane aas ona demokrasia hodi Timoroan partisipa iha prosesu dezenvolvimentu nee tenke aas, labele haree liu kona-ba partidu ras, tanba ida nee mak sai impaktu ba dezenvolvimentu lao lentu hanesan nee,” Angelino sujere.

Tuir Veteranu tinan 24, Fernando Beredu’u Gusmão nia observasaun dezenvolvimentu iha Munisipiu Baukau lao, maibe seidauk masimu, tanba kondisaun estrada urnaba hela ho promesa.

“Problema oituan iha mak agora saida mak laiha karik dezenvolvimentu mos la lao ba oin, ami veteranu husu tenke lao ba oin estrada urbana iha Baukau laran mos lao la lao, hau husu tenke lao ba oin,” Beredu’u sujere.

Mezmu projetu rehabilatasun estrada urbana Baukau Vila seidauk lansa fatuk dahuluk, maibe Veteranu nee louva Prezidente Autoridade Munisipiu Baukau, tanba nuudar feto ida maibe hatudu duni vontade servisu hodi kontribui prosesu dezenvolvimentu iha Munisipiu Baukau, maibe prosesu dezenvolvimentu seidauk lao masimu, tanba dala ruma laiha orsamentu atu alkansa.

Too notisia nee publika STL seidauk hetan komentariu ruma husi Prezidente Autoridade Munisipiu Baukau, tanba Prezidente iha hela Dili.

Jornalista: Tomas Reis
Editora: Carme Ximenes

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *