DILI, STLTIMORLESTE.com – Jurista Timoroan konsidera katak, tempu too ona atu halo promosaun ba Juiz sira husi segunda klase ba iha primeira klase.
“Tempu too ona atu promove Juiz sira, sira barak servisu tinan naruk iha Tribunal Primeira Instansia nunka promovidu, hau aseita saida mak Prezidente Tribunal Rekursu hateten atu promove sira no kria kondisaun ba sira, tanba sira nain hira neebe halao hela formasaun iha Portugal fila tiha ona,” dehan Jurista Sergio Dias Quintas ba jornalista STL iha Kaikoli, Tersa (15/07/2025).
Nia hatutan, ohin loron Juiz primeira klase oituan deit, maibe segunda klase mak barak, tanba nee promove ona sira neebe segunda klase ba iha primeira klase hodi apoiu servisu Tribunal nian lao ba oin.
Jurista dehan, antes nee la iha promosaun tanba dala ruma mos numeru rekursu umanus menus no la kria kondisaun no la iha vontade Politika.
Dehan tan, atu harii STJ halo alterasaun ba kodigu prosesu sivil nesesariu, liu-liu iha prosesu sivil tenke halo revizaun, liu-liu iha kazu sivil roteiru nee nia andamentu sira.
Ezemplu kona-ba valor asada nee husi mil ba leten, nusa mak valor nee kiik ho koletivu hotu deit. Tanba tuir Sergio prosesu sira neebe hanesan sivil kona-ba valor asada husi mil ba leten la presiza Koletivu, se Koletivu mak halo prosesu pendente kontinua aumenta, no prosesu krimi sira nia moldura husi tinan 5 mai kraik la presiza koletivu maibe singular deit.
Konsidera, ho alterasaun sira nee bele redus kazu pendente iha Tribunal, hodi fo justisa neebe lais ba ema sira neebe buka hela justisa.
Iha fatin ketak, Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona katak, promosaun ba Juiz sira prosesu sei lao hela, maibe sira neebe segunda klase ona sei haree mos ho sira nia tinan servisu, inklui relatoriu husi Inspetor sira kona-ba Inspesaun neebe halao ba sira, depois mak Konselu Superior deside Juiz ida neebe mak bele ba iha primeira klase.
“Kestaun ida nee seidauk bele koalia, presiza Konselhu mak deside, hau dehan deit prosesu lao,” dehan Carmona.
Nia hatutan, inspesaun Juiz sira nee liga ho Juiz sira nia servisu, halo ba Juiz sira nia servisu prosesu neebe Juiz sira finaliza mak Inspetor mai halo inspesaun ba prosesu, prosesu uluk termina tiha no agora tinan lima ona tenke halo fali inspesaun foun agora lao hela, rezultadu seidauk sai,” dehan PTR.
Sublina tan, Inspetor sei halo tiha inpesaun hotu mak relata ba iha Konselhu hodi deside, maibe ita seidauk too konkluzaun katak, se mak valor diak no se mak valor aat, Konselhu prepara aan hela liga ho atu halo promosaun ba Juiz sira iha Tribunal Supremu, tanba agora ita sei iha deit Tribunal Rekursu.
Carmona afirma, sei hein kuandu rezultadu inspesaun husi Inspetor sira fo sai mak foin halo promosaun, seidauk hatene banhira mak Inpestor hatama rezultadu, tanba Juiz nain hira kedan too agora seidauk relata ba Konselhu no Konselhu lao nafatin, tanba sira nia avaliasaun uluk iha hela seidauk apresia, no sei haree ida nee atu termina Juiz neebe mak bele promove ka lae.
Tuir prazu ba inpesaun iha loron 90 tenke relata ona ba Konselhu, maibe too agora seidauk ho nunee PTR sei haree asuntu sira nee hotu, no relatoriu preleminar antes neebe iha, tanba nee prosesu sei lao hela.
Aleinde nee, Akademiku UNTL, Rafael de Jesus dehan, presiza duni halo promosaun ba Juiz sira, tanba ohin loron iha Tribunal Rekursu iha Juiz neebe nia numeru seidauk sufisiente.
“Tribunal Rekursu iha numeru Juiz neebe seidauk sufisiente, se halo promosaun ba Juiz tuir klase neebe iha, Juiz balu bele ba apoiu fali servisu iha Tribunal Rekursu,” dehan nia.
(ter)







