DILI, STLTIMORLESTE.com – Iha tempu luta feto laos hola parte deit iha lojistika, maibe sira mos forma estratejia hodi halo kaptura no ataka inimigu sira.
Prezidente Ezekutivu Rede Feto Timor Leste, Zelia Fernandes dehan, laiha duvida ona haree ba istoria feto nia kontribuisaun no partisipasaun iha prosesu luta libertasaun nasional Timor Leste nee masimu tebes, tanba luta feto laos iha logistika deit maibe sira mos forma estratejia hodi kaptura inimigu sira.
“Ita haree konkreta mezmu ho konhesimentu ita bele dehan, iha tempu neeba sei menus tebes maibe feto sira dedikadu no sira komprende liu-liu lideransa Rosa Muki Bonaparte ninia, sira hatene oinsa mak atu mobiliza no organiza feto sira, atu dedika sira nia aan iha luta libertasaun nasional nomos oinsa mak enkoraja no dudu partisipasaun feto nia liu husi emansipasaun. Emasipasaun feto nia, ida nee laiha duvida too 1999 kuandu ita haree ita nia Falintil sira mai husi ai laran, haree mos ita nia inan feton sira mos lubuk ida iha neeba, Feto sira nia kontribuisaun laos apenas iha logistik deit, maibe feto sira mos konbribui iha forma estratejia sira oinsa mak halo kapturasaun, halo atake ba militar sira halo mos edukasaun ba iha ita nia Gerileiru sira iha momentu neeba,” dehan Prezidente Rede Feto nee ba jornalista sira iha Balide, Segunda (25/08/2025).
Nia hatete, husi istoria neebe iha bele dehan, feto nia partisipasaun iha luta boot tebes, no haree ba ohin loron iha era ukun rasik aan saida mak feto iha hahu 2000 mai, feto sira organizadu liu husi establese movimentu feto ida sai nuudar Plataforma konsultativu ka Plataforma advokasia ida mak rede feto Timor Leste, hodi fo ona kontribuisaun lubuk ida ba prosesu nee tomak.
Nia afirna, mezmu nunee rekonhese katak iha mos dezafiu lubuk ida neebe feto sira hasoru, kontente haree feto nia partisipasaun iha politika, liu-liu iha Parlamentu Nasional konsege atinji ona 38% too 40%, maibe sei hasoru dezafiu boot feto nia partisipasaun iha Governu Central nomos lokal sira, nunee mos feto nia partisipasaun iha Ministra numeru sei kiik latoo 30%, nunee mos assume nuudar Xefe Suku no Xefe Aldeia sira sei menus husi 5%, nunee mos partisipasaun feto iha Posto Administrativu too ohin loron masimu nain 2, ida nee bele dehan numeru kiik.
Nia hatutan, iha parte seluk haree ba programasaun, prosesu lubuk ida neebe sae mai, liu liu rekomendasaun sira mai husi plataforma asaun feto Timor Leste nian, ezemplu establesementu grupu trabalhu jeneru neebe bele dehan, lolos lao ona ho rejultadu sira neebe iha, maibe ho dezafiu sira neebe mak iha no mudansa neebe akontese, liu-liu instabilidade iha Governasaun haree katak, muda Diretor Jeral sira ba mai entau lafo kontiniudade grupu trabalhu jeneru neebe estabelese.
Nunee mos Deputada Bankada FRETILIN, Lidia Norberta dos Santos Martins katak, husi istoria hatudu ona katak feto sira kontribui makaas hodi lori rai nee hetan ukun rasik aan, husi sira nia luta oinsa mak bele inspira jerasaun foun, liu-liu feto atu bele kompete iha dezenvolvimentu nasional.
“Feto tenke prepara aan bele kontribui diak liu tan ba rai neebe mak ema hotu hadomi,” katak Deputada nee.
Nia hatete, atu sai ativu iha prosesu konstrusaun estadu presiza prepara aan liu husi kapasita aan, nunee bainhira hetan oportunidade bele kompete ho mane iha area saida deit.
(eme)
