DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili kontinua halao julgamentu hodi rona deklarasaun husi sasin sira kona-ba osan arendamentu neebe kauza lezadu MCB sofre prejuizu.
Kazu refere antes nee Tribunal rona ona deklarasaun husi arguidu no sasin sira, tanba nee iha julgamentu kontinuasaun nee Tribunal deside hodi rona sasin sira.
Iha sala julgamentu laran loron Kuarta nee, sasin WY deklara katak nia konese arguidu CBS, iha momentu halo kontratu arendamentu kona-ba rai ida neebe lokaliza iha Raikotu.
Sasin deklara, momentu halo kontratu nee arguidu mos iha no halo pagamentu primeiru arguidu mos iha, no halo tiha kontratu nee arguidu mos ba foti osan iha sasin.
Sasin deklara, depois ida nee arguidu no lezadu mos ba foti osan, maibe sasin la hatene lezadu no arguidu nia relasaun oinsa. No arguidu mos ba mesak iha sasin nia fatin hodi foti osan, maibe arguidu hateten ba sasin sira katak, lezadu mak haruka arguidu ba foti osan.
Sasin deklara, sira arenda fatin rua, ida ho Agusto hamutuk ho nia oan mane, no ida mak lezadu MCB hamutuk ho nia oan mane.
Sasin deklara tan, tuir sasin nia hatene osan neebe arguidu ba foti no mos lezadu inklui Agusto ho nia oan mane ba foti, nia kuitansi hamutuk 46, ho osan rihun US$ 58 no ikus mai sasin bolu fali lezadu ba konfirma kona-ba osan neebe foti, lezadu deklara katak lezadu foin simu deit osan rihun US$ 40, maibe kona-ba osan rihun US$ 18 lezadu la simu no la iha konhesimentu kona-ba osan nee ba neebe.
Sasin rekonhese, osan neebe arguidu ba foti nee laos osan empresta, maibe osan arenda rai nian, tanba arguidu deklara lezadu mak haruka arguidu ba no iha tempu balu arguidu ho lezadu ba hamutuk, maibe lezadu la asina lori liman hanesan deit no arguidu mak asina, osan nee sasin entrega ba iha arguidu nain rua nia oin hotu.
Sasin deklara, nia hatene kontratu ho lezadu, maibe sasin fo mos osan ba arguidu, tanba husi primeiru asina kontratu arguidu mos iha neeba, tanba nee mak arguidu ba husu osan sasin mos fo, maibe sasin la hatene arguidu nia relasaun ho lezadu oinsa, no lezadu rasik mos la fo hatene ba sasin atu labele fo osan ba iha arguidu, ho ida nee arguidu ba husu osan arendamentu nian sasin mos foti hodi fo.
Sasin deklara, kontratu rua nee ida halo iha tinan 2016 ida iha tinan 2017, no ida kontratu primeiru sasin entrega porprestasaun, primeiru intrega rihun US$ 20 no segundu rihun US$ 40. Tanba nee kontratu primeiru la iha problema, no kontratu segundu nian mak sai problema.
Sasin deklara, arguidu ba foti osan iha sasin sira arguidu hateten katak, lezadu mak haruka arguidu ba foti osan hodi trata surat lezadu nia oan ba Korea no balun atu selu taxa no trata surat rai nian.
Rona tiha lezadu, Tribunal adia ba loron seluk hodi kontinua rona sasin.
Iha faktu sufisiente katak, lezadu MCB analfabetu, maibe iha rai pedasuk ida ho luan 4000m3, neebe lokaliza iha Aldeia Golgota Malinamoc, Komoro, Dili, neebe nia hetan liu husi akordu sosa no faan ho montante US$ 4.000.
Iha loron 8 Junhu 2015, rekerente aluga nia rai ho luan 28x33m-924m2, ba sasin sira Wei Yaunqion, Wei Zneghui no Guo Ruiwei atu halao negosiu ho prazu tinan 36.
Tuir kontratu neebe estabelese ona, sasin sira sei selu ba parte neebe hetan prejuizu kada tinan tolu ho montante US$ 6,000.
Tanba nee, iha tinan 2016 arguidu CBS nuudar nia subrinhu hateten ba lezadu atu aranja pagamentu taxa arendamentu ba Estadu iha Banku BNU, Dili.
Depois rekerente konvensidu no entrega osan ba arguidu ho montante US$ 7,200 hodi selu taxa arrendamentu no lezadu rasik akompanha arguidu ba banku, maibe iha liur. Bainhira arguidu sai husi banku, lezadu husu nia atu entrega resibu, maibe arguidu hatan katak nia laiha resibu.
Iha tinan 2019, lezadu entrega fali osan US$ 7.200 ba arguidu hodi selu taxa arrendamentu ba Estadu husi tinan 2019 too 2022 iha banku hanesan, maibe nunka entrega resibu sira.
Lezadu sempre ezije resibu sira, maibe arguidu hatete ba nia katak nia selu tiha ona taxa no Ministeriu Justisa sei la ezije, maibe arguidu apropria montante nee ba nia aan rasik.
Iha tinan 2022, bainhira lezadu husu osan aluga ba testamunha sira, sira entrega deit montante US$ 58,000, tanba arguidu foti tiha ona montante US$ 56,000, la ho parte lezadu nia konhesimentu.
Xefe Diresaun Nasional Rai no Propriedade nee esplika, rai neebe lezadu uza laos Estadu nian no seidauk asina akordu arrendamentu ho lezadu no seidauk selu taxa.
Ho konduta hanesan nee husi arguidu hamosu prejuizu ba parte lezada ho montante US$ 7.200+ US$ 7.200- US$56.000 ho total US$ 70.400 (rihun hitunulu resin haat nolu dolar amerikanu).
Arguidu nia hahalok iha ligasaun kauza entre faktu sira no lakon sira.
Tuir lei responsabilidade sivil neebe mosu tanba krimi, nee preve iha artigu 104.º Kodigu Penal, hateten katak; Kompensasaun ba prejuizu no prejuizu sira neebe mosu, tanba krimi mak obrigatoriu no determina no arbitra hosi tribunal ofisiozamente bainhira deit prejuizu sira nee determina no kuantifika tiha ona, salvu kuandu parte lezadu, tuir termu lei prosesual penal nian, deklara katak nia iha intensaun atu hato reklamasaun ketak.
Asunsaun no kalkulu indemnizasaun nian regula hosi regra sira direitu sivil nian.
Ema neebe responsavel ba indemnizasaun bele halo negosiu konaba ida nee hodi notifika Tribunal, ho pena katak aktu nee laiha efeitu.
Responsabilidade ba hahalok ilegal sira, previstu iha artigu 417.º Kodigu Sivil nian, estabelese katak, ema neebe ho intensaun ka neglijensia deit, viola ilegalmente direitu sira ema seluk nian ka kualker provizaun legal neebe iha intensaun atu proteje interese sira seluk nian iha obrigasaun atu fo kompensasaun ba parte neebe hetan prejuizu ba estragu sira neebe rezulta hosi violasaun nee.
Iha termu hirak nee, husu atu pedidu nee konsidera provadu no admisivel, ho konsekuensia katak arguidu CBS hetan despaxu atu selu osan ba lezadu nudar indemnizasaun ba prejuizu patrimonial ho montante US$ 70.400 (rihun hitu-nulu resin haat dolar amerikanu).
Valor kazu nian US$70,400 (dolar amerikanu rihun hitu-nulu atus haat). Dokumentu sira iha akuzasaun no duplikadu legal ida anexa
Audensia julgamentu nee, prezide husi Juiz Koletivu, Jose Maria, Ersilia de Jesus, Ana Paula, Ministeriu Publiku reprezenta husi Prokurador Domingos Barreto, arguidu hetan asistensia legal husi Defensor Publiku Manuel Amaral.
(ter)
