MALAZIA, STLTIMORLESTE.com – Vise Primeiru Ministru no Ministru Koordenador ba Assuntu Ekonomiku, Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay atualiza Roteiru Integrasaun Ekonomika Timor Leste nian durante reuniaun Konselhu Komunidade Ekonomika ASEAN (AEC) nian neebe halao iha Kuala Lumpur Convention Center (KLCC).
Prezensa iha reuniaun Konselhu Komunidade Ekonómika ASEAN nian mak hanesan Prezidente Konselhu AEC, Tenku Zafrul Tenku Abdul Azis, Ministru Investimentu, Komersiu no Indústria Malazia inklui Ministru Ekonómiku sira ASEAN nian.
Reuniaun Konselhu Komunidade Ekonomika ASEAN nian ba dala 26 ida nee dirije husi Governu Timor Leste liu husi Vise Primeiru Ministru no Ministru Koordenador ba Assuntu Ekonomiku, Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, hodi marka Timor Leste nia partisipasaun formál dahuluk iha nivel AEC.
Vise Primeiru Ministru lori Governu Timor Leste nia naran hatoo apresiasaun sinseru ba Governu Malazia no Prezidente ba sira nia ospitalidade no arranju exelente sira ba asembleia importante ida nee iha Kuala Lumpur.
Vise PM nee konsidera enkontru nee marka pasu importante ida ba oin iha Timor Leste nia jornada ba adezaun tomak ba ASEAN.
“Nee hatudu ami nia kompromisu makaas atu servisu besik ho nasaun hotu-hotu iha rejiaun ne’e no ami nia aspirasaun atu kontribui ba Komunidade ASEAN neebe pasífika, estável no prosperu,” Vise Primeiru Ministru hatoo assuntu nee liu husi nia diskursu iha Enkontru Konselhu Komunidade Ekonomika ASEAN nian neebe halao iha Kuala Lumpur Convention Center (KLCC), Sesta nee (24/10/2025).
Nia hatutan, Timor Leste haksolok atu fahe Roteiru Integrasaun Ekonomika planu pratika ida neebe trasa oinsa bele alina ho politika no sistema nasional sira ho padraun ASEAN nian.
Nia dehan, atu apoia prosesu ida nee, oras nee Governu Timor Leste finaliza hela Roteiru Implementasaun AEC Nasional 2026–2030, enkuadramentu ida ba tinan lima neebe sei ajuda Timor Leste nia kompromisu sira iha asaun pasu ba pasu, hahu ho akordu ekonomiku xave sira ASEAN nian.
“Ami haksolok atu hatoo katak Timor Leste halo ona progresu konstante hodi kumpri meta sira neebe estabelese ona iha Roteiru ba Adezaun Plena iha ASEAN. Ho kontinuasaun apoiu no asistensia teknika husi Estadu-membru ASEAN no Sekretariadu ASEAN, ami haforsa ona ami nia kapasidade iha area importante sira hanesan komersiu, investimentu no governasaun ekonomika,” dehan nia.
Nia mos reforsa katak, iha loron 21 Outubru 2025, Timor Leste konklui ho susesu nia negosiasaun Oferta Asesu ba Merkadu tuir Akordu Komersiu Sasan ASEAN nian (ATIGA). Ho realizasaun ida nee, Timor Leste oras nee kompleta ona negosiasaun MAO hotu-hotu tuir akordu prinsipal ekonomiku ASEAN nian. Ida nee marka pasu boot ida ba oin iha Timor Leste nia dalan ba adezaun tomak.
Governante nee informa ba nasaun membru ASEAN sira katak, integrasaun ASEAN laos deit kona-ba tama iha organizasaun ida maibe kona-ba fahe vizaun no futuru komun. Timor Leste fahe ASEAN nia valor sira kona-ba pas, kooperasaun no dezenvolvimentu sustentavel.
“Ami prontu atu kontribui ho ativu ba objetivu sira nee. Tanba nee, reprezenta Governu no povu Timor Leste, hau hatoo dala ida tan ami nia apresiasaun onestu ba apoiu moral, tekniku no material neebe kontinua fo husi Estadu-membru ASEAN sira. Ami prontu atu servisu hamutuk ho ita boot sira hotu hodi hametin unidade, reziliensia no prosperidade Komunidade ASEAN nian,” nia fundamenta.
Ami iha konfiansa katak adezaun Timor Leste nian sei lori enerjia foun no kompromisu ba ami nia objetivu kompartilladu ba Sudeste Aziátiku ida ne’ebé pasífiku, inkluzivu, no dinámiku.
Nia mos Lori Governu no povu Timor Leste nia naran hatoo agradesimentu neebe klean ba Ministru Ekonomiku ASEAN hanesan Amien Liew Abdullah husi Brunei Darussalam, Cham Nimul husi Kamboja, Airlangga Hartarto husi Indonezia, Malaithong Kommasith husi Lao PDR, S.E. Ma. Cristina, Aldeguer-Roque husi Filipina, Gan Kim Yong husi Singapura, Ekniti Nithithanprapas husi Tailandia, Nguyen Hong Dien husi Vietname.
Jornalista: Alberto Menezes
Editor: Xisto Mendonça
