DILI, STLTIMORLESTE.com – Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão harohan ba Maromak no rai lulik Timor Leste (TL) hodi akompana Forsa Tarefa Kontijente apoiu humanitária iha Filipina.
“Hau husu deit mak ida nee, ohin temi dehan atu ba fo korajen nee lae, laos ba fo korajen, maibe imi ba nee labele barukten, nee orden ba servisu kolen nee kolen. Mais imi servisu ho laran, rai-lulik no Maromak ajuda imi servisu sei la kolen, imi mai tiha nee imi kolen ona,” hatene Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ba jornalista sira, wainhira despedida Forsa Tarefa Kontijente apoiu humanitária iha Filipina iha Kuartel Jeneral, Tersa lokraik (11/11/2025).
“Imi nia prontidaun atu lao too iha neeba hatudu katak ASEAN konta ho ita, tama ASEAN laos atu simu de’it, maibe imi ba nee umanizmu, umanitária nee mak importante,” nia tenik.
Primeiru Ministru esplika, apoiu umanitária nee labele deskrimina, lao ba lao mai mak ferik ida tur hela, labele haree no husik ferik nee husik mate ba, nee labele. Ida nee mak imi atu ba kumpri nee mak reprezenta Timor Leste.
Xanana informa, Forsa Tarefa Konjunta apoiu umanitária Timor Leste ba Filipina too loron 20, maibe tuir aprezentasaun Tenente Koronél Vitorino Soares hateten bele kontinua, maibe la obriga imi hela iha neeba, komadante nain-tolu neebe lidera imi nee mak sei haree, kuandu dehan araska ona bele fila.
“Tanba ita tama ASEAN laos atu halo funu, iha ASEAN prinsipiu boot ida mak estabilidade, páz. Mais ita atu garantia páz estabilidade nee halo nusa ho ida nee, ita simu knaar foun ida nee mak hametin relasaun entre povu iha dezenvolvimentu,” nia deklara.
Nia koalia, uluk funu iha Timor Leste rona rádiu ba mai konflitu la too sanulu, tempu funu liu ona mak inan-feton, ferik-katuas sira mate ona hodi ukun rasik aan, nunee mós funu iha fatin barak Ukránia, Gaza, foin daudaun nee Kambodia ho Tailándia.
“Ita ba iha neeba hatudu katak forsa laos prepara aan ba tiru malu, forsa prepara aan atu fo apoiu saida deit mak ita bele apoiu ba Filipina husi susar,” nia hatutan.
Nia informa, Tsunami ba tan ona Vietnam, Timor Leste nia efeitu no iha Bali mos estraga sasan lubuk ida, Timor depedente liu bá saida deit tanba iha klaran, kona-ba mudansa klimatika husi Indonezia, Xina husi ASEAN tomak no Australia sira nee mak provoka buat sira nee hotu.
Nia dehan, iha planu forsa tarefa konjunta nee ba fo apoiu povu Filipina neebe enfrenta dezastre nee durante loron 20 maibe posibilidade bele aumenta fulan ida ka rua tan, karik bele too fulan tolu.
Tanba nee ba hirak neebe kolen kuandu dehan moras ba deskansa fila mai seluk ba fali hodi ba aprende nafatin too misaun nee hotu.
“Ida nee mak imi nia misaun. Imi nia misaun laos ba atu dehan we Timor Leste, maibe need to help, we came too help, ba para atu tama bee foer, ami fiar imi halo ida nee”, katak nia.
Iha fatin hanesan, Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada (XEMGFA) Tenente Jenerál Domingos Raul ” Falur Rate Laek” agradese ba Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão neebe bele hiit aan mai iha kuartel Jenerál F-FDTL Fatuhada atu despede kontijente forsa tarefa konjunta neebe atu halo misaun nobre ba apoia umanitária iha Filipina.
“Ita boot nia prezensa sai nafatin sinál destinu de enkorajamentu, maske institisaun FFDTL enfreta maibe ho ita boot nia prezensa bele motivu no enkoraza forsa tarefa sira halo servisu, tuir esperiénsia ita boot nian”, nia tenik.
Iha biban nee Falur Rate Laek mos fo konhese Komandante neebe atu lidera kontijente forsa tarefa konjunta neebe atu halo misaun umanitária iha Filipina mak Koronél Graduadu Vitór Soares.
Tuir perante Primeiru Ministru Kay Fala Xanana Gusmão nia oin Jeneral Falur Rate Laek hatudu ba Xefe Governu hodi dehan ida nee mak Tenente Koronél Graduadu Vitór Soares nia hola parte iha F-FDTL 2001, nia nuudar militár F-FDTL ativu neebe oportunidade hodi tuir formasaun militár barak iha Estrajeiru no antes nee halao misaun ona iha pas ONU nian iha Sudaun Súl.
Iha biban nee Jeneral Falur Rate Laek mós hatudu Majór infantaria José da nuudar Segundu Komandante ba formas tarrefa konjunta neebe atu halo misaun umanitária iha Filipina.
Majór infantaria José da Costa tuir formasaun barak rai liur no rai laran nia mos halo ona misaun iha Libabon no Majór David nia mos halo ona misaun iha rai liur no rai laran.
Majór David molok nee nuudar Ajudante Kampu Prezidente Repúblika José Ramos Horta bainhira halo vizita Estadu ba Thalándia. Sira hotu neebe mak iha nee, iha konhesimentu akademiku entre relasaun internasionál hotu.
Jornalista: Jeniche da Costa
Editor: Xisto Mendonça







