Governu – FAO Selebra Akordu Harii Eskritoriu iha Dili

Foto: Espesial

DILI, STLTIMORLESTE.com – Governu Timor Leste (TL) liu husi Ministru Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Bendito dos Santos Freitas asina ona akordu kooperasaun ho Assistente Diretor-Jeral Organizasaun Agrikultura Ai-haan (FAO) iha Azia Pasifiku, Alue Dohong, atu estabelese eskritoriu FAO nian iha Dili no lansamentu ba Programa Kuadru Nasaun nian ba 2026-2030 (CPF).

Ministru Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas hatete akordu kooperasaun nee sei dezenvolve diak liutan seguransa ai-han, nutrisaun, sustentabilidade agrikultura, fortalesimentu institusional no kapasitasaun rekursu umanu iha TL.

“Ida nee laos deit fo sinal ba aprofundamentu kooperasaun teknika nian, Timor-Leste fiar metin iha multilateralizmu neebe efetivu ida neebe fo rezultadu tanjivel, respeita propriedade nasional, no hatan ba realidade nasaun vulneravel sira-nian,” hatete Bendito dos Santos Freitas liuhusi diskursu, hafoin realiza serimonia asinatura akordu lansamentu CPF iha Salaun Nobre MNEK Praia dos Coqueiro, Dili, Sesta (06/02/2026).

Nia hatete, liu husi akordu ida-nee, reafirma governu TL kompromisu atu serbisu hamutuk ho FAO hodi mobiliza konhesimentu, inovasaun, no solidariedade internasional hodi apoia seguransa ai-han, hadia nutrisaun, no reziliensia ba klima.

“Iha lansamentu nee pontu importante sira maka hanesan estabelesimentu eskritoriu nasaun FAO nian ida neebe kompletu iha signifikadu politiku neebe makaas, jametin ita nia kapasidade atu envolve komunidade internasional iha forma ida neebe koordenadu no koerente liu no apoia seguransa ai-han, reziliensia rural, no meius subsistensia sustentavel iha ita-nia ajenda dezenvolvimentu nasional nia fuan,” dehan nia

Iha fatin hanesan, Asistente Diretor-Jeral FAO no Reprezentante Rejional ba Azia no Pasfiku, Alue Dohong, hatete ohin iha okaziaun asinatura ba akordu Nasaun Uma-nain nian no lansamentu ba Kuadru Programasaun Nasaun FAO nian 2026–2030.

“Ida nee hanesan onra boot ida atu hamutuk ho ita boot iha okaziaun diak nee, neebe marka asinatura ba Akordu Nasaun Uma-nain nian,” dehan Alue Dohong.

Nia hatete, FAO reafirma ninia kompromisu atu servisu besik ho Governu Timor-Leste, hodi avansa auto-sufisiensia ai-han no hametin seguransa ai-han no nutrisaun liuhusi aprosimasaun sistema agroalimentar integradu.

“Susesu sei depende ba kolaborasaun entre instituisaun governu nian, parseiru dezenvolvimentu sira, instituisaun finanseira internasional sira, setor privadu, no komunidade lokal sira,” nia dehan.

Alue Dohong hatete, FAO prontu atu fornese apoiu tekniku iha analize investimentu, planeamentu, no mobilizasaun rekursu, no atu fasilita implementasaun programa prioridade no prinsipal sira neebe promove seguransa ai-han, kriasaun empregu, no redusaun pobreza.

Nia hatete, FAO mos enkoraja reforsa kooperasaun Sul-Sul no triangular hodi promove troka konhesimentu, abilidade, no inovasaun.

Nunee mos Sekretariu Estadu Peskas, Domingos da Costa, hatete ohin iha konferensia imprensa kona-ba asinatura ba Akordu Nasaun Uma-nain nian no lansamentu ba Kuadru Programasaun Nasaun FAO nian 2026–2030.

“Ohin, ita marka signifikativu rua iha ita-nia parseria kleur ho Organizasaun Nasoins Unidas nian ba Ai-han no Agrikultura,” dehan Domingos da Costa.

Nia hatete, Akordu Nasaun Uma-nain nian maka liu fali arranju administrativu ida. “Ida-nee reprezenta kompromisu politiku no institusional ida neebe klaru,” nia dehan.

Domingos da Costa hatete, Kuadru Programasaun Nasaun FAO nian ba 2026–2030 sei orienta TL ba sistema agroalimentar ida neebe reziliente liu, inkluzivu, no sustentavel liu, konsistente ho FAO nia vizaun kona-ba produsaun neebe diak liu, nutrisaun neebe diak liu, ambiente neebe diak liu, no moris diak liu ba ema hotu.

Nia hatete, Governu Timor-Leste komprometidu nafatin atu kria no haburas ambiente neebe fo dalan ba FAO atu funsiona ho efetivu no transparente.

Hafoin asinatura akordu refere, Reprezentante FAO ba Indonezia ho Timor-Leste, Rajenda Aryal mos entrega ofisialmente Programa Kuadru Nasaun nian ba reprezentante Ministru Agrikultura atual Sekretariu Estadu Peskas, Domingos dos Santos “Maukaru”.

Entretantu, partisipa iha serimonia asinatura akordu nee Sekretariu Estadu Floresta, Sekretariu Estadu Peskas, korpu diplomatikus, Reprezentante FAO ba Afrika, Hernani Coelho, reprezentante ajensia kooperasaun internasional Nasons Unidas iha Timor-Leste, reprezentante husi linas ministeriais, no seluk tan.

MAPPF Enkontru ho FAO

Ministeriu Agrikultura, Pekuaria, Peskas no Florestas (MAPPF) Marcos da Cruz mos halo enkontru ho Ajensia Internasional Food And Agriculture (FAO), hodi koalia kona dezenvolve setor agrikultura ho modernu.

“Ohin ami enkontru hamutuk ho nai ulun ajensia FAO nia asistensia diretor ho nia delegasaun koalia ba oin dezenvolve setor agrikultor ho modernu liu husi formasaun ba tekniku agrikultor hodi hasae produsaun iha rai laran”, hatete Ministru Marcos da Cruz ba jornalista iha Uma Adat MAPPF, Komoro, Dili, Kinta (05/02/2026).

Nia dehan, iha enkontru nee koalia kona ba asuntu ASEAN nian neebe TL envolve iha laran, hodi asina akordu ida ho MNEK hodi nunee ba oin sira hari nia edifisiu permanente iha TL, hodi bele servisu hamutuk iha setor agrikultor.

Nia informa katak, durante FAO nia reprezentante ida maka kobre iha nasaun Timor ho Indonesia hodi servisu hamutuk, maibe aban ajensia nee sei asina akordu ho MNEK hodi kontinua estabelese sira nia fatin permanente iha TL.

“Tanba nee, nia servisu barak liu iha setor agrikultor entaun ami diskute asuntu barak iha setor agrikultor pekuaria, peska, floresta, oinsa maka reforsa kooperasaun entre FAO ho MAPPF”, nia informa.

Iha diskusaun nee MAPPF mos aprezenta problema neebe MAPPF hasoru durante nee hanesan estadu neebe foin ukun an, entaun presiza dezenvolve diak liu tan iha setor agrikultor hodi aumenta produsaun, presiza apoiu husi FAO ba asistensia tekniku oinsa maka halo formasaun no fo asistensia tekniku hodi aumenta konhesimentu iha area produsaun nian setor agrikultor pekuaria, peska, no floresta.

Iha fatin hanesan, Diretor Jeral Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) Alue Dohong, promete prontu apoiu MAPPF iha setor sira nrr nee hodi dezenvolve diak liu tan, nunee bele hasae produsaun fos lokal iha rai laran.

“Tanba Timor-Leste sei hasoru problema maka importasaun sei kontinua hela, entaun politika atu hasae produsaun iha rai laran maka apoiu ekipamentu makina trator no apoiu finanseiru no fasilita formasaun ba tekniku sira”, dehan nia.

(alb/joa)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *