AIFAESA-RAEOA Halo Apresaun Sigaru Ilisitu iha Merkadu Maumate, Povu Triste

Foto: STL/Joseph Koa

AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Autoridade Inspesaun Fiskalizasaun Atividades Ekonomika Sanitaria no Alimentar Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse-Ambeno (AIFAESA-RAEOA), iha loron Tersa halo inspesaun no apresaun ba sigaru ilisitu iha merkadu Maumate, Suku Naimeko. Husi atividades ida nee, halo vendedores no povu Oecusse triste, tanba lo-loos nee halo apresaun iha linha fronteira, laos foti iha merkadu laran neebe povu kiik fila liman atu buka moris no suporta oan ba eskola.

Ohin ekipa husi AIFAESA, akompanhadu husi Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) mai halo inspeksaun ida kona ba kontrolu tabako ilisitu sira.

“Ita hotu hatene katak, iha RAEOA neebe haree husi geografikamente haleu husi area fronteira ho Indonezia, tanba nee merkadu sai fali sentru ba produtu tabaku ilisitu sira, tanba ida nee maka AIFAESA destakadu RAEOA, halo koordenasaun ho parte PNTL RAEOA, realiza atividades Inspeksaun no aprensaun ba sigaru ilisitu sira neebe maka durante nee sirkula iha ita nia merkadu, tanba nee realidade neebe maka ita hasoru ita prende tabaku ilisitu lubuk ida, signifika ita nia operador ekonomia sei kontinua faan nafatin tabaku ilisitu,” dehan Koordenador AIFAESA Destakadu Oecusse, Damiao C. Metan ba STL iha Merkadu Maumate Suku Naimeko, Postu Administrativu Pantemakassar RAEOA, Tersa (16/06/2026).

Nia haktuir tan katak, dezde ekipa destakadu AIFAESA iha RAEOA, hahu ho divulgasaun informasaun ba operador ekonomika sira, husi postu administrativu sira mai too suku no aldeia sira, hodi fahe informasaun kona ba tabaku ilisitu sira neebe maka regula iha dekretu lei numeru 14/2026 neebe maka bandu teb-tebes atu faan sigaru ilisitu iha teritoriu Timor Leste laran Tomak.

“Dezde destakadu AIFAESA iha Oecsse, ita halo atividades fiskalizasau no apresan ba sigaru ilisitu sira iha merkadu no kios iha postu Administrativu Pasabe, Nitibe, Oesilo no Pantemakassar, hatudu katak ita nia operador ekonomika sira, sedauk iha konsiensia hodi kontinua faan sigaru ilisitu sira, rajaun neebe sempre ita hetan husi operador ekonomika sira katak, sira sosa iha merkadu, tanba nee sira husi atu halo operasaun too merkadu maka ohin kontinua halo operasaun iha merkadu Maumate nuudar sentru atividades operador ekonomika sira,” dehan Damiao.

Nia haktuir tan katak, atividades ida nee sei la para iha loron ohin neebe halo fiskalizasaun no apresaun sigaru ilisitu iha merkadu Maumate Oecuse, atividade nee sei kontinua halo nafatin, laos atu halakon totalmente maibe tenke halo intervensaun direita atu operador ekonomia sira tenke iha konsensia katak, sigaru neebe kontrabandu, tenke kumpri nuudar sidadaun TL, tanba ema hotu iha direitu atu buka moris maibe tenke iha dever hodi kontribui ba lei neebe estadu kria.

Elias Neno Quefi Sente triste ho atividades aprensaun no fiskalizasaun husi AIFAESA neebe mai hadau deit sasan neebe povu kiik faan iha merkadu, nuudar povu kiik neebe sosa tutan sigaru ilisitu sira nee husi ema seluk atu buka osan.

“Hau nia sentimentu triste tanba ami povu kiik atu buka osan, ami mai buka osan imi mai foti ami nia sasan, imi la iha moe, tanba segaru nee tama husi fronteira neeba, sei imi atu taka sigaru ilisitu sira nee labele sirkula iha sidade Oecusse, diak liu taka iha fronteira no ema neebe hatama segaru husi neeba, imi ba kaer iha fronteira neeba, laos mai kaer fali ami neebe faan sasan kiik oan sira nee atu buka moris, imi mai hadau fali ami nia sasan, ami mos iha direitu atu buka osan ba ami nia moris,” dehan Elias Neno Quefi.

Tuir João Alvaro Perreira katak, nuudar povu Munisipiu Lautem neebe vizita Oecusse, haree atividades neebe halao husi governu Timor Leste (TL) liu husi AIFAESA neebe halo atividades inspeksaun no aprensaun sigaru Ilisitu iha merkadu Maumate, sente triste.

“Hau haree situasaun inspeksaun no aprensaun ba sigaru ilisitu iha Oecusse nee, estadu tenke tau nia moe, governu tenke hatene saida maka nia halo, imi ezerse imi nia direitu, ida nee ema hotu-hotu kontinensia saida maka ita boot sira halo, maibe ho situasaun mai hadau deit komunidade sira nia sigaru nee labele tanba, ema hatama sigaru liu husi linha fronteira, ita boot sira la kohi halo impedimentu, siguransa labele masimu iha neeba, ema lori faan tutan ona ba too ona povu ninia liman hodi buka osan atu atende sira nia nesesidade liu husi atividades negosiu, ita boot sira mai prende, tuir loos sigaru ilisitu sira nee tenke prende iha fronteira neeba para ema labele faan sasan illegal,” dehan Joao Alvaro Perreira husi Munisipiu Lospalos neebe vizita Oecusse, hasoru atividades aprensaun no inspeksaun husi AIFAESA neebe la dignu ba povu,” dehan João.

Nia haktuir tan katak, informasaun neebe sira rona husi governu atu labele faan sasan illegal nee iha duni maibe sasan sira nee too ona povu nia liman maka mai halo inspeksaun no prende nee maka labele duni tanba povu hakarak buka moris.

“Ita nia povu ninia nesesidade bazikamente maka ho fila liman atu nesesita sira nia moris, ho atividades negosiu kiik oan nee maka atu nesesita sira nia vida ekonomia moris, tanba nee husu ba governu labele halo hanesan nee ba povu kiik, ida nee ita haree triste,” haktuir João.

Tuir observasaun STL iha merkadu Maumate Suku Naimeko, Ekipa AIFAESA lidera husi Koordenador AIFAESA Destakadu Oecusse, Damiao C. Metan, akompanha husi Membru PNTL RAEOA, povu haksesuk malu ho operador ekonomika sira neebe faan sigaru ilisitu hanesan Tator Bold, Raster, King Garet, Gaze, 22 Bold, Surya 16, Thanos, Sumber Baru, Has Djaya, Joker Matahari, Joker Roda Terbang, ho total masu 197, Segaru lolon 9, Segaru Slof 22, Joker falun 298 ho total sasan ilisitu hamutuk 387.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *