RFTL Realiza Kolokiu Hodi Hakbiit Komunidade Atende VBJ no Dezafiu Klimatiku iha TL

Foto: STL/Emerenciana Pinto

DILI, STLTIMORLESTE.com – Rede Feto Timor Leste (RFTL) hamutuk ho parseiru realiza kolokiu kona-ba mudansa klimatika no hakbiit komunidade atende Violensia Bazeia ba Jeneru (VBJ) no dezafiu klimatika, nomos promove feto nia lideransa ba klima no dezastre.

Rede Feto Timor Leste (RFTL) parseria ho Weaving Womens Voices in Southeast Asia (WEAVE), realiza atividade konaba jeneru no mudansa klimatika atu hakbiit komunidade sira atu atende Violensia Bazeia ba Jeneru (VBJ) no dezafiu klima iha Timor Leste.

Kolokiu nee Promove Feto nia Lideransa iha Reziliensia ba Klima no Dezastre halao iha salaun FOKUPERS Farol, ho objetivu atu hametin kolaborasaun no partisipasaun signifikativu entre movimentu feto, organizasaun sosiedade sivil (OSS), grupu juventude, organizasaun ema ho defisiensia, organizasaun LGBTQI+, líder komunitariu, instituisaun governu relevante, parseiru dezenvolvimentu no parseiru interesada sira hodi responde ba impaktu mudansa klimatika, risku dezastre, violensia bazeia ba jeneru (VBJ) no dezafiu protesaun komunitaria iha Timor Leste, neebe fo impaktu no afeita tebes ba feto no labarik feto nia moris.

Diskusaun sira nee sei fornese espasu atu hasae komprensaun konaba relasaun entre mudansa klimatika, dezastre, deslokamentu, promove lideransa feto no partisipasaun inkluzivu iha inisiativa reziliensia klimatika no resposta ba dezastre.

Fahe esperiensia moris, pratika komunitaria no konhesimentu lokal identifika lakuna, dezafiu, no oportunidade relasiona ho sistema protesaun no prevensaun. Hametin kolaborasaun no asaun lidera husi komunidade atu promove igualdade jeneru no reziliensia klimatika.

Iha biban nee Prezidente Rede Feto Timor Leste (RFTL), Zelia Fernandes ba Jornalista iha Salaun FOKUPERS Farol, Kinta (18/06/2026) hatete, atividade ida nee mai halo konsultasaun kolokiu neebe hahu dadaun objetivu prinsipal mak nuudar nasaun no iha ilha mezmu dezastre nee la boot maibe esperiensia dezastre iha pais ida nee.

“Esperiensia boot rua neebe ita liu ona ba husi esperiensia sira nee iha hanoin atu dudu ita hahu hanoin oinsa mak bele advokasia ida ba iha sistema protesaun neebe responsivu ba iha jeneru,” dehan Prezidente Rede Feto.

Prezidente RFTL hatete, bainhira mosu dezastre ema neebe sai vitima mak feto no ema vuneravel, no sira hetan risku dubru bainhira akontese dezastre, risku dobru ba assuntu barak no oin oin neebe sira hasoru durante periodo dezatre ida.

Prezidente Rede Feto dehan, mudansa klimatika laos deit kestaun ambiente, maibe kestaun jeneru no umanitariu, realidade Timor-Leste mudansa klimatika (inundasaun, bailoro naruk, no rai-halai) fo impaktu boot tebes ba baze moris nian. Maibe, impaktu nee la hanesan feto, labarik-feto, no grupu vulneravel sira iha area rural mak simu todan neebe boot liu tanba sira-nia dependensia aas ba rekursu natural no limasan sosial neebe seidauk ekuitativu.

Nia hatutan tan katak, bainhira dezastre mosu no komunidade sira tesi ai (deslokadu), rede seguransa tradisional naksobu no istrese ekonomiku sae aas. Ida nee lori fali risku boot ba kazu violensia domestika, asediu, abuzu seksual, esploitasaun, no labarik kaben sedu. La bele koalia deit konaba hadiak ambiente se la proteje ema husi violensia.

Nia haktuir tan katak, presiza asaun pratiku, presiza duni kria sistema protesaun neebe feminista no pratiku. Bainhira anin boot no bee sae, lina referensia ba serbisu apoiu nian (asistensia medika, legal, no psikososial) tenke funsiona duni iha nivel munisípiu too suku, hodi garante katak la iha ema ida mak lakon ka moris mesak iha dezafiu laran.

Nunee mos.reprezentante UN Women iha Timor Leste, Dano de Sousa liu husi diskursu hatoo agradese ba Rede Feto Timor Leste ho ekipa no parseru hotu neebe bele realiza atividade ida nee.

Nia dehan, assuntu mudansa klimatika liga ba assuntu igualdade jeneru nee partinente tebes tanba agora dadaun globalmente, rejionalmente, nasionalmente, afeitadu ba mudansa klimatika mesmo iha kontekstu iha Timor kontribuisaun nee manus ba minimu ba mudansa klimatika akontese 0.0 maibe hetan implikasaun no impaktu neebe boot.

“Tuir estudu hatudu bainhira mudansa klimatika akontese nee semak vuneravel liu ita nia inan feton sira, nunee mos ema idozu sira, se karik ita koalia ba ida nee partisipasaun feto bai ha mudansa klimatika nee importante tebes tanba sira mak hatene diak liu oinsa atu bele tulun feto maluk sira, ezemplu sira ba iha fatin refujiadu neebe ita haree katak dala barak liu sira hatene diak liu konaba nesesidade feto nia, tanba nee sira nia partisipasaun nee importante tebes iha faze sira hotu, faze planu, diskusaun, impelementasaun no monitorizasaun,” katak nia.

Nia dehan, tanba saida importante tanba iha estudu hatudu liu husi inundasaun akontese iha 4 abril 2021 estudu ida UN Women haree katak iha fatin emerjensia nee dala barak la seguru ba feto sira, tanba ambiente neebe la seguru tanba bee menus, ahi laiha nakukun, haris fatin feto ho mane laiha ida nee risku no fator neebe bele kontribui ba violensia, alende nee toba fatin neebe la seguru no toba hamutuk deit, entau bele hamosu violensia seksual ou asedu seksual bele akontese, ida nee mak estudu neebe UN Women halo depois inundasaun akontese iha 2021.

(eme)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *