DILI, STLTIMORLESTE.com – Peregrinasaun moris Fransisco Guterres “Lu Olo” husi gerileiru too Palasiu Prezidente, nunee 21 de Junhu 2026 iha Kuala Lumpur ho idade 71, mak istoria kona-ba luta no kontinua luta, kontinua lao, maski dalan naruk no nakonu ho kanek.
Liafuan nee haktuir husi Pe. Rikardus Pasang, SVD, liu husi nia reflesaun diaria Segunda (22/06/2026).
Nia hatete, Moris “Lu Olo” nian mak istoria kona-ba luta no kontinua luta, kontinua lao, maski dalan naruk no nakonu ho kanek. Primeiru mak tau “frakeza” iha kbaas laos iha ema seluk nia matan. Nia moris iha dia 7 Setembru 1954 iha Ossu, Timor Portuges. Bainhira Timor Leste okupa, Lu Olo hili ai-laran, laos moris seguru. Naran gerileiru “Lú-Olo” sai simbolu luta FRETILIN nian. Nia hatene saida mak hamlaha, hamrook, malirin, no lakon. Tan nee nia la lalais atu fo sala ba ema seluk. Nia hatene katak ema ida-idak iha sira nia “frakeza” luta nian rasik.
Reflesaun segundu kona ba independensia Timor Leste: lakon barak, maibe luta nafatin. Hafoin TL hetan independensia 1999, nia hetan fiar sai Prezidente Parlamentu Nasionál dahuluk 2002-2007. Maibe dalan ba kadeira Prezidente la fasil. Nia kandidata 2007, lakon. Nunee kandidata fali 2012, ho situasaun hanesan lakon. Sekuandu nunee, ema balu karik sei para iha nee. Maibe Lu Olo la para, Nia kontinua luta.
Nunee nia kandidata ikus iha 2017, nia manan dala ida deit ho Xanana Gusmão nia apoiu, no iha loron 20 Maiu 2017, nia hetan pose sai Prezidente da-6 TL nian. Husi gerileiru neebe laiha sapatu, sai Xefe Estadu. Husi ema neebe sai target atu kaer, sai ema neebe hasae bandeira ba nasaun amigu sira.
Reflesaun terseriu mak signifikadu lideransa: serve, laos domina. Francisco Guterres ukun estadu TL durante tinan lima hanesan Prezidente, 2017-2022. Mandatu hotu, nia simu lakon iha 2022 ho liafuan simples: “Nee demokrasia no tenke ho dignidade”. La iha odiu ba malu, la iha “frakeza” hirus malu nian. So deit hatudu atitude nuudar-aman nasaun nian neebe hatene bainhira tenke hakat ba oin.
Reflesaun bá dahat mak mate: Nia peregrinasaun remata. Horisehik, 21 Juñu 2026, nia hakotu iis iha Kuala Lumpur, Malszia. FRETILIN hakerek: “Lu Olo hakotu nia peregrinasaun”. Lu Olo remata nia viagem moris nian.
“Reflesaun ba dalima kona bá saida mak ita bele aprende husi Fransisco Guterres: Lu – Olo. Moris Lu – Olo nian fo hanoin mai ita relasaun ho evanjellu ohin nian: antes koalia kona-ba nasaun, haree uluk luta iha ita nia hirus matan rasik. Nia luta tinan barak nia laran, dala ruma ema la haree, la rekonhese lalais. Nia monu, hamrik fali, lakon, tenta fali. Maibe Lu Olo hatene katak liberdade laos deit hasae bandeira 1999. Liberdade mak bainhira ita iha laran brani hasai “frakeza” egoizmu nian, no kontinua luta, kontinua lao maski ain nakonu ho ran,” dehan missionariu SVD nee.
Liu husi reflesaun nee Padre nee afirma, adeus Lu Olo. Obrigadu barak tanba hanorin ona ami katak líder loos mak ema neebe onestu ba nia an rasik.
(dom)
