DILI, STLTIMORLESTE.com – Eis Prezidente Republika Indonezia, Ibu Megawati Soekarnoputri hatete, feto mak hahoris oan umanu sira, feto mos hahoris no hakiak nasaun sira. Tanba nee, ba nasaun ida neebe taka nia odamatan ba feto sira, hanesan taka nia odamatan ba metade husi nia futuru rasik.
Eis Prezidente Republika Indonezia, Ibu Megawati Soekarnoputri liu husi Palestra iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Bairo Pite, Kinta (09/07/2026) enkoraja feto Timor Leste nomos Indonezia nafatin esforsu aan lao ba oin, tanba feto mos bele hola parte iha kargu importante sira hanesan assume Prezidente Republika no seluk tan.
Eis Prezidente Republika hatete, feto mak hahoris lider mane sira, no feto mak hahoris no hakiak nasaun tanba nasaun ida neebe mak taka odamatan ba feto nia involvimentu iha dezenvolvimentu nasaun hanesan mos taka odamatan ba futuru rasik.
“Hau koalia konaba feto Indonezia sira neebe hamriik iha oin hodi ezije mudansa iha final rejime autoritariu Indonezia nian iha tinan 1998. Hau koalia konaba feto sira iha parlamentu Timor-Leste nian, neebe iha numeru ida neebe aas liu iha Azia tomak. Hau nia esperiensia moris nian hanorin hau lei istoriku ida iha neebe feto sira hetan fatin iha meza foti desizaun nian, rekonsiliasaun dura kleur liu, demokrasia iha abut klean liu, no dame hetan hakiak ho badinas liu. Feto sira laos deit hahoris oan umanu sira feto mos hahoris no hakiak nasaun sira. Tanba nee, ba nasaun ida neebe taka nia odamatan ba feto sira, tuir loloos nia taka nia odamatan ba metade husi nia futuru rasik,” katak hatete Prezidente da Lima Indonezia Megawati.
Eis Prezidente Republika Indonezia hatete Maromak kria feto neebe uniku, tanba feto bele isin rua hodi hahoris lider matenek sira, tanba nee feto iha forsa duni hodi bele assume kargu neebe importante sira iha laran, haree ba esperesia maske nia feto maibe nia mos assume kargu importante oinsa iha Indonezia, tanba nee nia enkoraja feto Timor Leste no Indonezia nafatin kapasita aan hodi lao ba oin kompete ho mane sira.
Prezidente Republika dala Lima Indonezia hatete haree ba nia esperensia bainhira assume kargu nuudar Prezidente Republika hasoru dezafiu no bareira oin oin maibe buat sira nee lahamate nia vontade atu lao ba oin.
“Nuudar prosesu nee lao, nuudar Prezidente Republika Indonezia, hau hasoru dezafiu sira neebe laos fasil. Aleinde nee, nuudar prezidente feto dahuluk, dala barak hau hetan konfrontu ho kestaun sira hosi perspetiva jeneru nian. Krize monetaria no ekonomika oioin, ezijensia ba mudansa sosio-polítika neebe aas tebes, no oinsa tau matan ba transformasaun governu husi sistema autoritariu ba sistema demokratiku, no asuntu oin oin neebe relasiona ho seguransa sai hanesan ezemplu konkretu kona ba oinsa susar situasaun rai laran iha tempu neeba,” dehan Eis Prezidente RI.
Eis PR RI hatete maske iha tempu neeba nuudar feto dahuluk assume kargu nuudar Prezidente Republika maibe agradese ba Maromak, kestaun oioin nee rezolve ho susesu. Gabinete Gotong Royong, neebe nia lidera, konsege rezolve krize nee. Emprestimu FMI nian selu fila fali ona, no Letters of Intend (LOI) hotu-hotu neebe asina ona dezde era Soeharto nian kompleta ona. Liutan, liu hosi alterasaun konstitusional lima, Indonezia estabelese nia aan nuudar nasaun demokratiku bazeia ba konstituisaun no estadu direitu. Eleisaun prezidensial direta halao ho susesu no deklara hanesan eleisaun neebe demokratiku liu, hamutuk ho eleisaun 1955 durante prezidensia Soekarno nian.
“Iha nee maka soberania popular hetan forma. Nuudar Prezidente Republika Indonezia ba dala lima, hau iha responsabilidade atu rezolve konflitu hotu-hotu, inklui harii ponte rekonsiliasaun no amizade ho Timor-Leste. Agradese ba Maromak, ponte nee halo ho diak no ami hametin nafatin. Ikus mai, hau deside atu vizita Timor Leste tanba Prezidente Ramos Horta nia konvite.
Iha biban nee nia hatutan tan katak, agora tama ona iha era foun ida. Hafoin tinan barak hametin rekonsiliasaun no harii nasaun, tempu too ona atu fo liman ba malu besik liutan hodi hamutuk avansa ba nasaun. Era foun ida too ona, liu-liu hafoin Timor-Leste, ho Indonezia nia apoiu ativu, sai nuudar membru permanente ba ASEAN. Ida nee mak momentu atu kontinua hametin maun-alin Sudeste Aziatiku nuudar dalan ba sivilizasaun global.
Nia hatutan tan katak, hodi harii esperansa ba futuru, nia hakarak fo omenajen aas liu ba feto sira. koalia kona ba inan sira Timor-Leste nian neebe mantein esperansa iha tempu nakukun liu.
“Hau koalia kona-ba feto Indonezia sira neebe hamriik iha oin hodi ezije mudansa iha final rejime autoritariu Indonezia nian iha tinan 1998. Hau koalia konaba feto sira iha parlamentu Timor-Leste nian, neebe iha numeru ida neebe aas liu iha Azia tomak. Hau nia esperiensia moris nian hanorin hau lei istoriku ida iha neebe feto sira hetan fatin iha meza foti desizaun nian, rekonsiliasaun dura kleur liu, demokrasia iha abut klean liu, no dame hetan hakiak ho badinas liu. Feto sira laos deit hahoris oan umanu sira feto mos hahoris no hakiak nasaun sira. Tanba nee, ba nasaun ida neebe taka nia odamatan ba feto sira, tuir loloos nia taka nia odamatan ba metade husi nia futuru rasik,” katak nia.
Nunee mos Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao hatete haree ba esperensia neebe eis Prezidente Republika Indonezia iha husu feto Timor Leste tenke banati tuir hodi kapasita aan hola parte iha dezenvolvimentu nasional.
“Ida nee maka loron ida neebe ita sei la haluha, tanba ita simu ona figura istoriku ida iha Palasiu Prezidensial, ema ida neebe foin hanorin ita buat barak konaba nasaun ida nia moris,” hakotu.
(eme)
