DILI, STLTIMORLESTE.com – Partidu politiku sira iha rai laran komesa fahe hahan baziku ba povu iha area rurais. Atividade neebe mosu molok periodu kampanha ofisial nee hatudu tendensia katak, grupu sira neebe organiza utiliza asaun solidaridade hodi hakbesik aan, no hamaus populasaun neebe infrenta hela situasaun sosial no ekonomika.
Imajen no dadus husi terrenu hatudu katak asaun distribuisaun foos no supermi barak komesa lao hodi fahe direita ba uma kain sira. Pratika nee hatudu tendensia ba asaun solidariedade sosial, maske nunee momentum distribuisaun neebe besik ho kalendariu politika nian hamosu analiza katak, asaun nee labele ses husi interese politika nian. Ajuda sira nee laos deit ho baze voluntariu hodi lori naran partidu nian, laloos uza estrutura ka mekanizmu ofisial husi Estadu ka Governu.
Dadaun nee atividade fahe hahan baziku nee kontinua lao livre tanba seidauk tama ba periode kampanha ofisial, neebe hetan fiskalizasaun rigorozu husi orgaun eleitoral sira. Faktu hatudu katak maske komunidade sira simu nesesidade baziku nee ho ksolok tanba nesesidade urjente, situasaun nee kria hela impaktu ba independensia votu nian, tanba lori nesesidade baziku povu nian nuudar istrumentu hodi sukat fali apoiu politika.
Haree ba fenomenu nee, Observador Politika, Silveiro Soares da Silva, fo hanoin katak pratika fahe foos no Supermi nee, nuudar deit estratejiku temporariu neebe la rezolve moris diak povu nian iha tempu naruk.
Nia hateten katak, povu iha baze presiza politika dezenvolvimentu neebe sustentavel, laos ajuda esmola neebe mosu deit kuandu besik eleisaun, hodi sosa deit votu no interese politiku partidu nian.
“Hau hanoin, pratika tradisional neebe kontinua uza nesesidade fundamental povu nian hanesan foos no supermi, hodi sosa apoiu politika nee hatudu indikasaun katak dezafiu dezenvolvimentu ekonomiku iha baze. Se Governu ho partidu politiku sira la muda mentalidade nee hodi foku fali ba harii kbiit laek sira nian liu husi edukasaun, empregu no produsaun rai laran, povu sei nafatin saida deit temporariu neebe vulneravel ba manipulasaun interese eleitor nian iha periode kampanha hotu hotu,” dehan Silveiro ba STL, iha Kaikoli, Dili, Kinta (15/07/2026).
Silveiro hatutan, atu hapara pratika sira hanesan nee, presiza mos kooperasaun no kompromisu husi orgaun kompetente sira hanesan CNE no STAE, hodi kria regulamentu foun neebe klaru konaba limitasaun asaun karidade nian.
Tuir nia, Tenke eziste lian ka sansaun neebe rigorozu hodi labele fo fatin ba kualker forsa politika sira, atu utiliza mukit no hamlaha povu nian nuudar odamatan hodi lori manobra ba poder, hodi nunee bele lori demokrasia Timor Leste nian lao ba oin ho kualidade.
Iha parte ketak Akademista UNTL, Jacinto Monteiro hatutan, edukasaun sivika no politika ba sosiadade mos sai xave prinsipal, hodi hamriik hasoru pratika hasoru dependensia ekonomika nee.
Nia esplika katak, bainhira povu baze iha kapasidade intelektual hodi komprende sira nia direitu sidadaun nian, ajuda temporariu sira hanesan nee sei lafo impaktu ba sira nia drsizaun politika, nunee partidu sira sei obriga an hodi lori programa neebe bazeia ba vizaun ho misaun, laos tan deit distribuisaun foos bo supermi.
(car)
