DILI, STLTIMORLESTE.com — Sekretariu Estadu Protesaun Sivíl (SEPC), Domingos Mariano Reis, husu povu Timor-Leste atu rezerva aihaan no bee moos hasoru risku El Niño naruk.
“Organizasaun Mundial Meteorolojia no Geofízika, hamutuk ho autoridade nasional, anunsia ona katak Timor-Leste sei hetan impaktu El Niño,” dehan Domingos.
Nia ko’alia ne’e hafoin partisipa enkontru Konsellu Ministru, iha Palásiu Governu, kuarta-feira (02/09/2026).
SEPC husu sidadaun, autoridade lokal no lider komunitária sira atu konserva bee no aihan, no evita sunu rai no tesi ai arbiru.
“Medida prevensaun ida-ne’e importante atu garante sustentabilidade rekursu naturál ba futuru,” dehan Domingos.
Nia hatete katak SEPC haruka ona nota informativa ba autoridade munisipál 13 no PA-RAEOA.
Nota ne’e orienta autoridade sira atu fahe informasaun ba lider komunitária, polísia suku no parseiru dezenvolvimentu.
Domingos mós alerta kona-ba risku incêndiu ai-laran durante períodu El Niño, no husu povu evita hahú ahi arbiru.
“Povu labele sunu rai arbiru, tanba El Niño bele aumenta risku incêndiu iha área ai-laran,” dehan nia.
SEPC prepara ona três senáriu resposta, bazeia ba posibilidade populasaun afetadu husi impaktu El Niño.
Senáriu dahuluk konsidera 5% husi populasaun, estimativu ema 65.000, nu’udar grupu ne’ebé presiza apoiu.
Senáriu daruak konsidera 15% populasaun, enkuantu senáriu datoluk konsidera 25% husi populasaun Timor-Leste.
Domingos hatete katak El Niño la’ós problema Timor-Leste nian deit, maibé envolve nasaun sira iha rejiaun.
Tanba ne’e, Governu sei kontinua ko’ordena ho parseiru nasional no internasionál atu prepara resposta emerjénsia.
Impaktu El Niño bele hamenus disponibilidade bee no produsaun agríkola, ne’ebé bele aumenta risku malnutrisaun.
Grupu vulnerável, inklui inan isin-rua, ema ho defisiénsia no labarik menus husi tinan lima, konsidera sai prioridade.
Domingos hatete ministériu relevante sira sei servisu hamutuk atu halo intervensaun integradu hasoru impaktu El Niño.
Ministériu Saúde, Agrikultura, Administrasaun Estatál, Obras Públikas no Planeamentu sei envolve iha resposta.
Iha Pasabe, Jestor Postu Administrativu, Paulino Marques, rekomenda Governu kria programa Cash for Work ba komunidade afetadu.
Nia hatete programa ne’e bele fó oportunidade servisu ba povu no ajuda sira hetan osan ba nesesidade loron-loron.
Xefe Suku Beneufe, Marcos Coel Meni, mós apoia rekomendasaun ne’e atu Governu konsidera programa Cash for Work durante períodu El Niño.
(jos)







