DILI, STLTIMORLESTE.com – Taxa pobreza iha Timor-Leste tun ba 37% iha 2024, maibé ema na’in 522.927 sei moris iha liña pobreza nasionál nia okos, tuir relatóriu foun.
Ministériu Finansas (MF) no Institutu Nasionál Estatístika Timor-Leste (INETL) lansa sumáriu relatóriu pobreza nasionál iha edifisiu Ministériu Finansas, Aitarak Laran, Tersa (20/10/2026).
Relatóriu ne’e hatudu taxa pobreza tun pontu persentajen 11,4 kompara ho 2014, bazeia ba metodolojia kalkulasaun ne’ebé ajusta ona. Liña pobreza nasionál estabelese iha US$2,31 ba ema ida kada loron.
Vise-Ministra Finansas, Regina de Jesus, afirma katak rezultadu ne’e hatudu progresu importante, maibé esforsu governu nian atu hamenus pobreza tenke kontinua.
“Mensajen prinsipál mak rekoñese progresu ne’ebé halo ona no katak servisu hamenus pobreza seidauk hotu,” Regina de Jesus dehan liu husi deskursu.
Nia konsidera katak família barak sei hasoru difikuldade atu responde ba nesesidade bázika no hetan oportunidade ekonómika ne’ebé adekuadu.
Tanba ne’e, nia husu atu hametin polítika públika ne’ebé fó prioridade ba komunidade rurál, hadi’a infraestrutura no servisu báziku, no kria oportunidade ekonómika ne’ebé justu.
Regina mós defende polítika públika ne’ebé bazeia ba evidénsia, hodi responde diretamente ba nesesidade populasaun no hadi’a kondisaun moris família sira nian.
Nia subliña katak, pobreza la’ós de’it kona-ba rendimentu ka konsumu, maibé inklui mós asesu ba servisu báziku no kondisaun moris.
Progresu iha servisu báziku
Fatin hanesan Prezidente INETL, Elias dos Santos Ferreira, esplika katak relatóriu ne’e bazeia ba Peskiza Padraun Moris Timor-Leste 2024 (TLSLS), levantamentu komprensivu kona-ba kondisaun moris uma-kain.
Levantamentu ne’e hala’o husi Abril to’o Outubru 2024, ho partisipasaun uma-kain 7.424, ne’ebé reprezenta populasaun iha nivel nasionál no munisípiu.
Elias afirma katak, taxa pobreza nasionál 37% signifika katak rezidente liu 500.000 sei moris ho konsumu ne’ebé menus husi liña pobreza nasionál.
Relatóriu ne’e mós hatudu diferensa boot entre área rurál no urbana. Taxa pobreza iha área rurál atinje 44,5%, kompara ho 18,4% iha área urbana.
Husi ema hotu ne’ebé moris iha pobreza, ema na’in 448.556, ka besik 86%, hela iha área rurál, enkuantu ema na’in 74.371 hela iha área urbana.
Entre munisípiu sira, Ataúro rejista taxa pobreza aas liu, ho 74,4%, tuir Liquiçá ho 53% no Aileu ho 52,2%. Dili rejista taxa ki’ik liu, besik 17,1%.
Maski nune’e, Dili iha ema ho rendimentu ki’ik besik 59.000, ne’ebé hatudu katak númeru ema kiak no taxa pobreza la’ós indikadór hanesan.
Iha asesu ba eletrisidade, persentajen populasaun ne’ebé la iha asesu tun husi 27,9% iha 2014 ba 1,7% iha 2024.
Enkuantu, persentajen populasaun ne’ebé la iha asesu ba bee moos no saneamentu tun husi 25,4% ba 9,1% durante períodu hanesan.
Kondisaun uma mós hadi’a, ho persentajen uma-kain ne’ebé hela iha uma ho kondisaun apropriada aumenta husi 22,4% ba 42,6%.
Dezigualdade ekonómika aumenta
Maski pobreza tun, relatóriu TLSLS 2024 hatudu katak dezigualdade ekonómika aumenta durante dékada ikus.
Koefisiente Gini, ne’ebé uza atu sukat dezigualdade iha distribuisaun rendimentu ka konsumu, aumenta husi 0,31 iha 2014 ba 0,36 iha 2024.
Nunee mos Reprezentante Banku Mundiál iha Timor-Leste, David Freedman, afirma katak relatóriu ne’e hatudu mudansa pozitivu iha padraun moris populasaun dezde 2014.
“Grupu Banku Mundiál kompromete atu servisu hamutuk ho Governu Timor-Leste no parseiru sira hodi halakon pobreza no alkansa prosperidade komún,” Freedman dehan.
Nia hatutan katak, Banku Mundiál sei servisu hamutuk ho governu atu prepara avaliasaun komprensivu kona-ba kauza prinsipál pobreza no uza evidénsia hodi orienta asaun.
Freedman mós afirma katak, envolvimentu tékniku Banku Mundiál hahú husi prosesu rekolla dadus to’o analiza rezultadu, hodi apoia preparasaun relatóriu ne’e.
Relatóriu TLSLS 2024 sai baze importante ba governu atu komprende situasaun pobreza atual no dezenvolve polítika ne’ebé efetivu hodi hadi’a kondisaun moris povu Timor-Leste.
(alb)






