DILI, STLTIMORLESTE.com – Povu husu Governu atu la’ós promete de’it, maibé foti asaun konkretu atu kontrola folin sasan nesesidade bázika, ne’ebé kontinua sae iha merkadu Dili no aumenta susar ba família ho rendimentu kiik.
Sasan hanesan foos, mina han, masin-midar, manu-tolun, supermi no mina rai sai karun liután, enkuantu rendimentu família barak la aumenta tuir presu merkadu.
Folin sasan ne’ebé kontinua sa’e aumenta gastu família sira nian, no halo osan ne’ebé hetan sai menus atu responde ba nesesidade loroloron.
Kondisaun ekonomia ne’e halo família sira presiza ajusta sira-nia gastu, tanba osan ne’ebé iha tenke fahe ba nesesidade oioin.
Povu husu Governu, liuhusi Ministériu Komérsiu no Indústria, atu intensifika kontrolu iha merkadu no buka medida efetivu hodi garante folin sasan razoável ba konsumidór.
Observadór ekonomia, Samuel de Jesus, hateten katak aumentu folin sasan bázika afeta diretamente moris povu, liuliu ema sira ne’ebé iha rendimentu limitadu.
Nia husu Governu atu la’ós promete de’it, maibé tenke foti asaun atu responde ba situasaun iha merkadu.
“Agora foos, mina han, masin-midar, manu-tolun, supermi, mina rai, buat hotu folin sae makaas. Povu kiik sira halerik, rendimentu kiik, maibé folin sasan sae loron-loron. Governu tenke tun ba merkadu haree realidade, la’ós promete de’it,” dehan Samuel de Jesus ba STL, iha Kolmera, Dili, Kinta (22/10/2026).
Samuel mós husu, Governu atu kontrola folin sasan no konsidera medida, atu hamenus folin kombustível.
Tuir nia, aumentu folin kombustível bele afeta kustu transporte, produsaun no importasaun, ne’ebé mós bele aumenta presu produtu iha merkadu.
“Folin kombustível sae, maka sasan hotu sae. Transporte sae, produsaun sae, importasaun sae. Se Governu hatun folin kombustível, automatikamente folin sasan bázika sei tun. Governu tenke iha polítika subsídiu ba kombustível,” nia hateten.
Nia mós husu Estadu atu regula merkadu, asegura rezerva foos nasionál no konsidera subsídiu ba família sira ne’ebé presiza apoiu.
Samuel aviza katak, se la iha intervensaun, povu ho rendimentu kiik sei kontinua enfrenta difikuldade atu sosa ai-han.
Iha parte seluk, akadémiku Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Edmundo Xavier, konsidera dependénsia ba produtu importadu hanesan dezafiu ida ba ekonomia nasionál.
Nia husu Governu, atu aumenta investimentu iha agrikultura no produsaun lokál, atu hamenus dependénsia ne’e.
“Sa’e folin foos, mina no masin-midar ne’e tanba ita depende 100% ba importasaun. Ita la iha produsaun lokál. Governu presiza investe makaas iha agrikultura, fó subsídiu ba kombustível no kria lei kontrolu presu atu povu labele terus,” dehan Edmundo Xavier.
Enkuantu ne’e, emprezáriu lokál, João Bosco de Oliveira, hateten katak aumentu folin kombustível no kustu transporte, afeta diretamente atividade negósiu lokál.
Nia esplika katak kustu sosa no fahe produtu aumenta, enkuantu konsumidór sira nia kapasidade atu sosa sai menus tanba folin sasan aas.
“Ami emprezáriu lokál mós susar. Kombustível sae, transporte sae, ami sosa sasan karun, fa’an karun, povu la sosa. Se Governu la hatun folin mina no la kontrola folin, ami nia negósiu bele taka,” dehan João Bosco de Oliveira.
(car)






