Inséndiu 31 Sai Dezastre ho Kazu Aas iha Oecusse

AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Kazu inséndiu 31 ne’ebé rejista durante tinan 2026 sai tipu dezastre ho númeru aas liu iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (RAEOA), husi total kazu dezastre naturál 319 ne’ebé Autoridade Protesaun Sivil (APC) rejista.

Komandante Operasionál APC RAEOA, Joao da Silva Sila, hato’o informasaun ne’e iha nia serbisu-fatin, Bairru Santa Rosa, Suku Costa, Postu Administrativu Pante Macassar, ba STL, Kuarta (04/11/2026), bainhira ko’alia kona-ba atividade intervensaun no resposta APC ba kazu dezastre iha Oecusse.

Joao da Silva Sila esplika katak, bazeia ba dadus rejistu APC durante Janeiru to’o Novembru 2026, rejiaun ne’e hasoru tipu dezastre oioin, inklui inundasaun, anin-boot, rai-halai no inséndiu.

Nia hateten katak, husi total kazu 319 ne’ebé rejista, inundasaun hamutuk 223, anin-boot 61, inséndiu 31 no rai-halai kazu rua. Dadus ne’e hatudu katak inundasaun mak iha númeru aas liu, tuir inséndiu no anin-boot.

Tuir nia esplikasaun, kazu inséndiu 31 ne’e inklui kazu ida ne’ebé APC foin hala’o intervensaun, no situasaun ne’e obriga instituisaun kontinua hametin esforsu prevensaun no resposta emerjénsia.

Joao da Silva Sila hateten katak, kauza inséndiu sira iha Oecusse varia, inklui kauza ne’ebé seidauk identifika ho klaru no problema iha sistema eletrisidade.

Nia mós konsidera katak, kondisaun tempu manas maka’as bele aumenta risku inséndiu, liuliu bainhira rai maran no temperatura sa’e. Situasaun ne’e bele sai sai preokupasaun adisionál iha kontestu avizu kona-ba fenómenu El Niño ne’ebé bele afeta Timor-Leste no nasaun seluk.

APC Prepara Medida Hasoru El Niño

Hasoru risku fenómenu El Niño, APC RAEOA informa katak prepara ona programa no medida sira atu responde ba posibilidade dezastre ne’ebé bele afeta komunidade.

Komandante Operasionál APC subliña katak preparasaun hasoru fenómenu klimátiku ne’e la’ós responsabilidade instituisaun APC de’it, maibé presiza partisipasaun ativa husi komunidade hotu-hotu.

Nia husu komunidade atu hametin konservasaun bee, protesaun ambiente no kuidadu ba saúde, liuliu durante períodu tempu manas.

APC mós iha rekursu emerjénsia, inklui ai-han (food items) no sasán la’ós ai-han (non-food items), atu fó apoiu ba vítima dezastre. Maibé, nia esplika katak apoiu ne’e depende ba volume rekursu ne’ebé disponivel.

Tanba ne’e, APC kontinua halo koordenasaun ho entidade nasionál atu garante disponibilidade rekursu emerjénsia ba nesesidade iha futuru.

Hametin Kooperasaun ho Indonézia

Iha parte seluk, Joao da Silva Sila konsidera katak formasaun no kooperasaun entre APC Timor-Leste ho instituisaun protesaun sivil Indonézia importante tebes, tanba nasaun rua ne’e fahe fronteira no hasoru risku dezastre naturál hanesan.

Nia esplika katak, kooperasaun ne’e bele hametin kapasidade operasionál no koordenasaun bainhira akontese dezastre iha área fronteira, inklui inséndiu no inundasaun.

Nia temi mós instituisaun Indonézia hanesan Badan Nasional Penanggulangan Bencana (BNPB) no entidade protesaun dezastre iha Provínsia Nusa Tenggara Timur (NTT) nu’udar parseiru importante ba kolaborasaun iha área umanitária.

Tuir nia, dezastre naturál la hatene fronteira nasaun, tanba ne’e nasaun viziñu presiza hamutuk atu fó apoiu ba malu bainhira komunidade sira hasoru situasaun emerjénsia.

Komunidade Tenke Hametin Prevensaun

Iha mensajen ba komunidade, Komandante Operasionál APC husu povu iha Oecusse atu aumenta kuidadu no prepara-an hasoru risku fenómenu El Niño, liuliu durante períodu bailoro.

Nia apela ba komunidade atu evita sunu rai sein kontrolu, tanba hahalok ne’e bele aumenta risku inséndiu no estraga ambiente.

Nia mós husu komunidade atu proteje bee-matan, konserva bee no uza bee ho responsabilidade, atu asegura disponibilidade bee durante tempu bailoro.

Aleinde ne’e, nia enkoraja família sira atu kuida saúde membru família, liuliu labarik no ema katuas-ferik, evita hela kleur iha loro-manas no hemu bee sufisiente atu hamenus risku problema saúde ne’ebé liga ho temperatura aas.

Joao da Silva Sila afirma katak, prevensaun tenke hahú husi ema ida-idak, família no komunidade, tanba risku fenómenu El Niño bele afeta sosiedade tomak, la’ós instituisaun governu de’it.

Nune’e, APC kontinua apela ba komunidade atu rona no tuir informasaun prevensaun ne’ebé autoridade sira hato’o liuhusi mídia, hodi hametin preparasaun no hamenus impaktu dezastre naturál iha RAEOA.

Iha sikun seluk, Gestor Postu Administrativu Nitibe, Agustinho Afulit, mós apela ba komunidade iha suku lima iha postu ne’e atu proteje ai-horis iha área bee-matan, tanba mudansa klimátika no posibilidade fenómenu El Niño bele hamenus disponibilidade bee.

Nia espesifikamente husu komunidade iha Suku Lelaufe, Ban Afi, Usi Taku, Suni Ufe no Beneufe atu labele tesi ai-horis iha área bee-matan.

“Hau husu ba komunidade suku lima iha Nitibe, mak Suku Lelaufe, Ban Afi, Usi Taku, Suni Ufe no Beneufe, atu labele estraga ai-horis sira iha bee-matan, tanba fenómenu El Niño bele halo bee-matan barak sai menus bee moos,” dehan Agustinho Afulit.

Iha parte seluk, Diretór Rejionál Serbisu Água, Saneamentu no Ambiente, Yosep Ili, hateten katak Governu RAEOA prepara ona rekursu no infraestrutura atu responde ba nesesidade bee moos durante períodu bailoro.

Nia informa katak Governu halo ona perfurasaun bee iha fatin oioin no prepara mós kareta-tanke atu fornese bee moos ba komunidade ne’ebé hasoru difikuldade asesu ba bee.

“Ita iha Oecusse, Governu halo perfurasaun bee iha fatin lubuk ida no prepara ona kareta-tanke atu fornese bee moos. Bainhira povu hato’o proposta atu husu bee moos, Governu sei fasilita, tanba fenómenu El Niño ne’ebé akontese bele hamosu situasaun bee-maran iha fatin-fatin,” dehan Yosep Ili.

Nia haktuir katak, aleinde halo perfurasaun bee, Governu kontinua halo manutensaun ba bee-matan sira iha Oecusse atu garante disponibilidade bee moos ba komunidade, liuliu bainhira hasoru situasaun difisil durante períodu bailoro.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *