BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Idoza Maria Rodrigues, idade tinan 75, no nia laen, Idozu Lorenso Ximenes, idade tinan 72, enfrenta kondisaun moris ne’ebé difísil. Sira nain rua laiha oan atu tau matan no hela mesak iha uma ne’ebé kondisaun aat, iha Aldeia Alawa, Suku Alawa Kraik, Postu Administrativu Baguia, Munisípiu Baucau.
Idoza Maria Rodrigues sofre moras stroke desde tinan 2015, ne’ebé afeta nia kondisaun fiziku, inklui movimentu ain rua no liman karuk. Kondisaun ne’e halo nia labele hala’o atividade loroloron hanesan ema seluk.
Enkuantu, nia laen, Lorenso Ximenes, mós enfrenta limitasaun fiziku tanba hetan asidente iha tinan 2023. Dezde ne’e, nia lakon forsa fiziku, ne’ebé halo nia susar atu hala’o servisu todan, inklui harii ka hadi’a sira nia uma.
Uma ne’ebé sira nain rua hela taka ho kalen, maibé seguru ba sira na’in rua iha tempu udan no anin bo’ot, tanba uma ne’e didin husi kelen ferujin, no parte seluk didin ho au, maibé uma ne’e didin la kompletu.
Iha uma ne’e didin de’it kuartu ida ho hadak ida iha laran ne’ebé sai fatin toba ba Idoza Maria Rodrigues. Parte seluk uza hanesan fatin tein, enkuantu hadak ida iha varanda sai fatin toba ba Idozu Lorenso Ximenes.
Maski uma ne’e nia kondisaun la kompletu no la apropriadu atu garante moris ne’ebé seguru, maibé uma ne’e mak mahon ida de’it ba sira nain rua atu kontinua moris iha sira nia idade ferik-katuas.
Família Duarte Rodrigues, hateten katak sira nain rua hela mesak, no família iha dever no obrigasaun atu tau matan ba sira. Maibé, sira rasik la aseita atu hela ho família tanba lakohi sai todan ba família, nune’e deside kontinua hela mesak.
“Sira nain rua katuas-ferik hela mesak, sira nia oan laiha. Sira nia uma kondisaun aat, tanba iha tinan 2023 nia hetan asidente, entaun servisu todan ne’e susar,” hateten família Duarte Rodrigues atual hanesan Xefe Aldeia Alawa ba STL liuhusi telefone, Tersa (10/11/2026).
Nia rekonese katak família hakarak ajuda harii uma foun atu fó mahon no fatin hela ne’ebé di’ak ba sira nain rua. Maibé, família mós enfrenta limitasaun ekonomia, tanba moris iha área foho no la fasil atu hetan rendimentu ne’ebé adekuadu.
Tuir Duarte Rodrigues, família konsege garante de’it osan balun ba nesesidade han no hemu loroloron, maibé seidauk iha kapasidade finanseira atu konstrui uma ne’ebé di’ak ba sira.
“Sira nain rua ne’e garante de’it osan ba idozu no idoza hodi han no hemu, maibé laiha kapasidade atu halo uma di’ak, tanba sira nain rua moras. Inan Maria Rodrigues labele halo buat ida, tanba moras stroke, ain rua no liman karuk book-an la di’ak,” nia afirma.
Duarte Rodrigues mós esplika katak, autoridade suku aprezenta ona kondisaun moris família ne’e ba autoridade munisipál. Ekipa husi Gabinete Prezidente Repúblika mós to’o ona iha fatin rekolla dadus kona-ba sira nia kondisaun moris, ho objetivu atu haree possibilidade konstrusaun uma no apoiu material ba família ne’e.
Maibé, to’o agora, família seidauk hetan rezultadu husi pedidu apoiu ne’e.
“Ne’e atu halo uma no apoiu material balun para atu fasilita sira nain rua, maibé to’o ohin loron seidauk iha rezultadu,” nia dehan.
Iha parte seluk, Responsável Asuntu Sosial Postu Administrativu Baguia, Virgilio Soares Freitas, hateten katak, iha tinan 2025, servisu Asuntu Sosial Postu Administrativu Baguia rekolla ona dadus kona-ba kondisaun moris no uma husi idozu no idoza refere, inklui evidénsia sira, haruka ona ba instituisaun relevante iha nível nasionál.
“Iha 2025 ami tama uma sai uma, halo rekolla dadus diretamente ba nasionál husi tablet, depois entrega ona iha munisípiu, maibé seidauk fó fila nia rezultadu,” Virgilio Soares Freitas hateten.
Kondisaun moris ne’ebé enfrenta husi Maria Rodrigues no Lorenso Ximenes sai hanesan realidade ida ne’ebé presiza atensaun husi instituisaun kompetente, liuliu iha área asisténsia sosial, saúde no asesu ba uma ne’ebé seguru.
Ba katuas-ferik nain rua ne’e, nesesidade prinsipál la’ós de’it apoiu ba nesesidade loroloron, maibé mós uma ne’ebé seguru no dignu, atu sira bele kontinua moris ho seguransa no dignidade iha sira nia idade ferik-katuas.
To’o notísia ne’e públika, STL seidauk hetan komentáriu husi parte kompetente sira iha Autoridade Munisípal Baucau.
(tom)





