Guarda Florestál Aprezenta Ai-Maran Apreendidu Atu Leilaun

Foto: STL/Joseph Koa

AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Guarda Florestál Nasional apreende ona ai-sunu no produtu floresta seluk ne’ebé transporta ilegalmente iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (RAEOA). Produtu sira ne’e aprezenta ba Prezidente Autoridade RAEOA, ho objetivu atu submete ba prosesu administrativu, inklui possibilidade leilaun ba públiku, tuir prosedimentu legál.

Diretór Nasionál Protesaun no Guarda Florestál Estadu, Pasqual Barros do Carmo, informa ba STL, hafoin aprezenta produtu floresta apreendidu ba PA-RAEOA iha salaun Gabinete Autoridade RAEOA, Kuarta (18/11/2026), katak Guarda Florestál iha RAEOA hala’o ona operasaun kontrolu no protesaun floresta, ne’ebé konsege identifika no apreende produtu floresta ne’ebé transporta la tuir prosedimentu legál.

Nia esplika katak operasaun ne’e hetan apoiu hosi Direção Nasionál Protesaun no Guarda Florestál Estadu, inklui apoiu orsamentál ba membru Guarda Florestál sira ne’ebé hala’o servisu iha Oecusse.

Operasaun ne’e iha objetivu atu kontrola no kombate atividade ilegál ne’ebé ameasa rekursu floresta, hanesan sunu rai, kaça animál fuik, tesi ai ilegalmente no transporta produtu floresta laiha lisensa. Atividade kontrolu ne’e hala’o hamutuk ho membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) no autoridade lokál sira.

Bazeia ba relatóriu operasionál, Pasqual hateten katak autoridade konsege apreende produtu floresta, inklui ai-sunu ho volume besik metru kuadradu 9 no ai-laran, aleinde ai-sentadu hamutuk 62 lolon. Produtu sira ne’e rai hela iha edifísiu Ministériu Agrikultura iha RAEOA.

Tuir nia, tuir prosedimentu legál, produtu floresta ne’ebé apreende bele tama nu’udar patrimóniu Estadu no submete ba prosesu administrativu, inklui liuhusi leilaun ba komunidade ka parte interesada sira, atu bele fó retornu finanseiru ba Estadu.

Maibé, nia subliña katak destinu ba produtu floresta ne’ebé apreende tenke bazeia ba dispozisaun legál, ne’ebé bele inklui prosesu administrativu ka destruisaun, depende ba natureza no kondisaun produtu ne’ebé autoridade apreende.

Iha oportunidade ne’e, Pasqual Barros do Carmo apela ba komunidade atu kumpre rekezitu legál molok tesi ai ka transporta produtu floresta. Nia husu sidadaun sira atu hetan lisensa no tuir prosedimentu ne’ebé autoridade floresta estabelese.

Nia hatutan katak prosedimentu ne’e bazeia ba Lei Regime Florestál, Sistema Nasionál Protesaun no Diploma Ministeriál Nú. 3/2024 kona-ba estrutura orgánika Ministériu Agrikultura, ne’ebé define kompeténsia no responsabilidade instituisaun relevante sira iha jestaun no protesaun rekursu floresta.

Pasqual mós lembra katak sidadaun sira ne’ebé hakarak tesi ai ka transporta produtu floresta bele buka informasaun kona-ba rekezitu no prosesu lisensiamentu iha servisu floresta iha RAEOA, atu evita apreensaun no garante utilizasaun rekursu floresta tuir lei.

Governu Estabelese Regulamentu Atu Proteje Área Florestál

Iha parte seluk, Jestor Postu Administrativu Nitibe, Agustinho Afulit, hateten katak Governu kontinua estabelese regulamentu no mekanizmu kontrolu ba jestaun área protejida no florestál iha Timor-Leste, ho objetivu atu limita atividade ne’ebé bele estraga ambiente, maibé la’ós atu bandu komunidade atu uza rekursu naturál hotu-hotu.

Nia esplika katak regulamentu ne’e la signifika komunidade labele uza rekursu naturál, maibé atividade sira tenke kumpre kritériu no prosedimentu legál, inklui hetan lisensa hosi autoridade kompetente molok hala’o atividade ne’ebé presiza autorizasaun.

Tuir Agustinho, Governu liuhusi Ministériu Agrikultura no instituisaun relevante sira buka asegura katak área florestál no área protejida ne’ebé identifika nu’udar prioridade ba konservasaun no dezenvolvimentu turístiku bele mantein sustentabilidade no kontinua fó benefísiu ba komunidade.

Nia mós husu komunidade sira ne’ebé hela iha área protejida ka besik área florestál, atu informa uluk ba autoridade lokál, PNTL no Guarda Florestál bainhira hakarak kuda ai-horis ka hala’o atividade ruma iha sira-nia to’os, atu autoridade sira bele halo identifikasaun no verifikasaun.

Tuir nia, komunikasaun ho autoridade lokál importante atu evita konflitu no prevene atividade ne’ebé bele kontra regulamentu, liuliu iha área ne’ebé Estadu identifika nu’udar área protejida.

Agustinho enfatiza katak komunidade iha direitu atu uza rekursu naturál ba nesesidade ekonómika família, inklui ai-horis ne’ebé iha valor ekonómiku iha sira-nia to’os ka propriedade. Maski nune’e, utilizasaun rekursu hirak-ne’e tenke tuir prosedimentu no hetan lisensa hosi autoridade kompetente, bainhira lei ezije.

Nia ikusmai subliña katak espésie ai-horis balu ne’ebé iha valor ekonómiku no ekolójiku boot presiza hetan protesaun hamutuk hosi Governu no komunidade, atu garante konservasaun ambiente no mantein rekursu naturál ba jerasaun ohin no futuru.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *