AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Governu IX Konstitusionál kontinua avalia possibilidade atu transforma eskola filial tranzitória iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (RAEOA) ba eskola sekundária jerál públika permanente, no prepara planu atu loke departamentu vokasionál tékniku peskas iha Eskola Téknika Agrikultura Rejiaun Oecusse (ETARO).
Diretór Rejionál Servisu Edukasaun (SRE) RAEOA, Vincencio Cono, hato’o informasaun ne’e ba STL, iha Gabinete Autoridade RAEOA, Oebau, kuarta-feira (18/11/2026).
Vincencio esplika katak, atualmente iha eskola balu ne’ebé funsiona hanesan filial tranzitória iha Postu Administrativu Nitibe no Oesilo. Tanba ne’e, Governu kontinua halo avaliasaun no esforsu administrativu atu transforma eskola filial hirak ne’e ba estabelesimentu ensinu sekundáriu jerál públiku permanente.
Aleinde ne’e, iha proposta atu konsidera Eskola Puinbenu nuudar fatin estratéjiku ba konstrusaun eskola sekundária jerál públika ida. Lokalizasaun ne’e konsidera bele fasilita asesu ba estudante sira husi Postu Administrativu Pasabe, Nitibe, Oesilo no Pante Macassar.
Maibé, tuir Vincencio, implementasaun proposta ne’e sei depende ba disponibilidade rai, inklui prosesu entrega rai husi komunidade no preparasaun administrativu relevante. Dadus estudante besik 300 ne’ebé rejista iha área ne’e mós hatudu katak iha nesesidade no potensialidade atu dezenvolve ensinu sekundáriu iha Oecusse.
Formasaun Peskas Sai Prioridade Dezenvolvimentu
Iha parte seluk, SRE-RAEOA mós prepara proposta atu estabelese formasaun tékniku-vokasionál iha área peskas, konsidera Oecusse nuudar rejiaun tasi-ibun ne’ebé iha potensialidade rikusoin tasi nian.
Vincencio hateten katak, atu konkretiza inisiativa ne’e, presiza preparasaun ne’ebé sériu, liuliu iha disponibilidade rekursu umanu, pesoál tékniku no koordenasaun ho Ministériu Edukasaun, liuhusi Direção-Geral Ensinu Tékniku no Vokasionál.
Nia esplika katak, atualmente ETARO foka liu ba formasaun iha área ortikultura no seidauk iha programa espesífiku kona-ba peskas. Tanba ne’e, presiza prepara pesoál tékniku no kumpre prosedimentu lisensiamentu antes integra formasaun peskas iha sistema ensinu tékniku-vokasionál.
Vincencio mós temi Marcos Atolan no Simão Sufa Falo nuudar ema rua ne’ebé bele kontribui ho koñesimentu no esperiénsia ba dezenvolvimentu inisiativa ne’e.
Nia subliña katak, formasaun peskas importante atu prepara estudante sira ho kapasidade téknika, nune’e iha futuru sira bele kontribui ba protesaun no jestaun sustentável rekursu tasi nian iha Oecusse.
Komunidade Apoia Inisiativa Eskola Peskas
Iha sorin seluk, Jestor Postu Administrativu Nitibe, Agustinho Afulit, defende katak konstrusaun eskola foun tenke bazeia ba nesesidade komunidade no potensialidade ekonomia lokál, atu prepara jerasaun foun ho koñesimentu tékniku no abilidade profisionál.
Agustinho konsidera edukasaun tékniku-vokasionál, liuliu iha área peskas, iha papél importante ba dezenvolvimentu komunidade. Tanba ne’e, planu konstrusaun eskola tenke prepara ho didi’ak, inklui definisaun kursu sira ne’ebé relevante ho kondisaun jeográfika no potensialidade ekonomia área refere.
Nia hatutan katak, autoridade no komunidade sira halo ona enkontru no estabelese komisaun organizadora atu prepara prosesu konstrusaun eskola ne’e, ho konsiderasaun ba ezijénsia komunidade no garantia kualidade edukasaun.
Tuir Agustinho, investimentu iha ensinu tékniku-vokasionál sei fó benefísiu ba jerasaun foun, tanba bele ajuda joven sira dezenvolve kriatividade, koñesimentu no kapasidade atu kria oportunidade servisu rasik, la depende de’it ba vaga servisu iha instituisaun Estadu.
Nia konsidera katak, ho abilidade no kriatividade ne’ebé hetan liuhusi formasaun, joven sira bele dezenvolve atividade ekonomia, kria fonte rendimentu no kontribui ba sustentabilidade ekonomia família nian.
Agustinho, nuudar oan Nitibe, mós hato’o sentimentu triste kona-ba falta apoiu husi autoridade anterior iha VIII Governu Konstitusionál ba inisiativa Igreja Paróquia Nossa Senhora de Fátima, liuhusi Amo Yohanes Tamonob, SVD, hamutuk ho intelektuál no komunidade husi suku lima iha Nitibe, atu harii Eskola Tékniku-Vokasionál Peskas Relikia iha Baoknana.
“Hau nuudar oan Nitibe sente triste tanba autoridade RAEOA anterior la apoiu inisiativa atu harii eskola peskas ne’e, to’o ikus eskola ne’e taka. Maibé agora, iha IX Governu Konstitusionál, liuhusi SRE-RAEOA, iha planu atu estabelese formasaun peskas liuhusi departamentu ida iha ETARO. Ida ne’e inisiativa di’ak ba futuru edukasaun peskas iha Oecusse,” dehan Agustinho.
Sentimentu hanesan mós hato’o husi Domingos Sila, komunidade husi Suku Beneufe, ne’ebé lamenta tanba inisiativa konstrusaun Eskola Tékniku Peskas Relikia iha Baoknana iha tempu uluk la hetan apoiu governu no autoridade iha tempu ne’ebá, to’o eskola ne’e taka.
“Hau nuudar povu agrikultór husi Nitibe sente triste tanba autoridade anterior la apoiu inisiativa komunidade no Igreja atu harii eskola peskas. Maibé hau apresia inisiativa IX Governu Konstitusionál, liuhusi SRE-RAEOA, atu estabelese formasaun peskas. Hau agradese tanba eskola peskas importante tebes,” dehan Domingos.
Nia mós husu Governu atu kontinua apoiu inisiativa ne’e, konsidera área kosteira Oecusse ne’ebé luan, ho tasi husi Sakato to’o Naktuka ne’ebé iha potensialidade rikusoin tasi nian.
Tuir Domingos, estabelesimentu formasaun tékniku peskas sei fó oportunidade ba Timoroan, liuliu joven sira iha Oecusse, atu aprende téknika peskas no dezenvolve kapasidade profisionál, nune’e bele aproveita rekursu tasi nian ho maneira sustentável no kontribui ba ekonomia lokál.
(jos)






