DILI, STLTIMORLESTE.com – Iha moris, la’ós família hotu hetan sorte hanesan. Balun bele moris ho ksolok no seguransa, maibé balun tenke hasoru moris ne’ebé nakonu ho sofrimentu, moras no difikuldade.
Iha Aldeia Dacuate, Suku Afaloicai, Postu Administrativu Uatulari, Munisípiu Viqueque, família Duarte Canizio no Alcina Cardoso do Santus enfrenta realidade ida ne’ebé todan. Aman moras fase raan no tenke hela iha Dili hodi hetan tratamentu, enkuantu inan mos moras struk no hela iha Uatulari.
Iha uma, oan feto Estrela Mauleki hela mesak, hasoru moris loron-loron ho situasaun ne’ebé la fasil.
Uma ne’ebé antes bele sai fatin ida atu família halibur hamutuk, agora sai fatin ne’ebé oan ki’ik ida tenke enfrenta solidaun no falta kuidadu tanba inan-aman rua moras.
Xefe Aldeia Dacuate, Lamartinho de Carvalho, hatete ba STL, Segunda-feira (21/09/ 2026), katak família ne’e tama iha kondisaun vulnerável tebes.
Tuir nia, Duarte Canizio sofre moras fase ran no hela iha Dili atu hetan tratamentu. Nia feen, Alcina Cardoso do Santus, mos sofre stroke no hela iha Uatulari. Kondisaun saúde rua ne’e halo família la bele moris hamutuk hanesan antes.
“Duarte Canizio durante ne’e moras fase ran, no nia feen Alcina mos ho kondisaun moras. Sira labele hetan buat ida, no hela dook husi kapitál, estrada mos aat. Tanba ne’e, ami husu ba Prezidente Repúblika no Ministériu relevante atu tau matan ba ami nia komunidade sira,” dehan Lamartinho de Carvalho.
Tuir Xefe Aldeia, situasaun ne’e sai todan liután tanba oan sira falta ema atu tau matan ba sira. Ema ne’ebé normalmente sai garantia ba família, agora rasik presiza ajuda.
Kondisaun ne’e halo Estrela Mauleki hela mesak iha Aldeia Dacuate, enkuantu nia inan no aman hasoru tratamentu no moras.
Xefe Aldeia Lamartinho de Carvalho hatete katak nia foin lalais hamutuk ho Xefe Suku lao haleu iha área Suku Afaloicai hodi haree diretamente kondisaun komunidade sira, inklui família Duarte Canizio neebe imfrenta moras tinan barak ona.
“Ami hamutuk ho Xefe Suku lao haleu iha Suku laran hodi identifika komunidade sira. Iha hau nia aldeia rasik, komunidade barak moris susar no vulnerável tebes,” dehan Lamartinho.
Ba autoridade lokal sira, família ne’e la’ós de’it presiza ajuda ba saúde, maibé mos presiza atensaun ba moris loron-loron, inklui nesesidade hahan no uma ne’ebé dignu.
Lamartinho de Carvalho, nu’udar autoridade lokal, apela ba Prezidente Repúblika José Ramos-Horta no Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI) atu tau matan ba família ne’e no komunidade vulnerável sira iha Aldeia Dacuate.
“Ami nudar autoridade lokal husu ba Nai Prezidente RDTL, Avó Ramos-Horta, bele tulun ami nia komunidade ida ne’e, tanba ami haree iha media sosiál Nai Prezidente sempre ajuda ema vulnerável sira. Favor ajuda mos ami nia komunidade ne’e. Ami mos husu MSSI, se bele, tau matan ba ami nia komunidade ne’e, tanba sira nia moris susar tebes,” dehan Xefe Aldeia.
Bainhira autoridade lokal sira vizita Alcina iha uma, nia la konsege ko’alia barak tanba kondisaun saúde. Maibé nia matan no nia reaksaun hatudu sentimentu tristeza ne’ebé nia hasoru.
Iha momentu hanesan, liafuan barak dala ruma la presiza. Kondisaun ida ne’ebé ema haree ho matan rasik bele hatudu todan moris ne’ebé família ne’e hasoru.
Nune’e mos Xefe Suku Afaloicai, Cezario Nascimento Pires hatutan katak, família ukun-kain ne’e moris iha kondisaun vulnerável tebes.
“Nia oan nafatin hela iha Aldeia Dacuate, baliza ho Baguia no Uatucarbau. Nia kondisaun moris grave tebes,” hatete Xefe Suku.
Xefe Suku Cezario Nascimento Pires mos husu Governu atu haree ba nesesidade família ne’e, liuliu kona-ba uma dignu no apoiu ba oan sira.
Nia hatete, Governu antes iha programa Uma Naroman ba Povu, no agora iha programa Uma Dignu. Tanba ne’e, nia husu atu família ne’e bele hetan atensaun liuhosi programa uma dignu, no ajuda mos ba oan sira.
Iha Aldeia Dacuate, moris kontinua. Maibé ba família Duarte Canizio no Alcina Cardoso do Santus, loron ida-idak sai luta ida.
Aman hela dook halo tratamentu. Inan enfrenta moras iha Uatulari. No oan feto ida hela iha uma, hasoru situasaun ne’ebé la fasil.
Istória família ida ne’e hatudu katak iha kotuk hosi estatístika kona-ba pobreza no vulnerabilidade, iha ema sira ho nia istória rasik ha inan, aman no oan sira ne’ebé kontinua hein ajuda no esperansa iha moris loron oin.
(eme)







