DILI, STLTIMORLESTE.com – Valor lo-loos husi edukasaun la depende deit ba oonhesimentu neebe aprende, maibe depende liu ba maneira neebe ema uza konhesimentu hodi promove interese komum hadia ema hotu nia moris. Tanba ida nee duni mak ensinu superior ohin loron sai hanesan pilar estratejiku iha dezenvolvimentu ba nasaun ida nee.
Liafuan nee haktuir husi Ministru Ensinu Superior Siensia no Kultura Interino, Mariano Assanami Sabino liu husi nia diskursu iha serimonia solene graduasaun Universidade Nasional Timor Lorosae (UNTL) ba dala XXXIV tinan akademika 2026 iha salaun Centro Covensaun Dili, Kinta (25/06/2026).
Primeiru Ministru Interinu nee hatete, momentu ida nee nudar reprezenta investimentu ba futuru nasaun nian, ba desenvolvimentu rekursu humanu ida no ba konstrusaun TL ida neebe mak densenvolvidu, konkretivu no prepara liutan atu hasoru desafiu sira. Diploma neebe graduadu sira simu nee hodi simboliza prosesu vitoria neebe importante tebes, maibe diploma nee mos lori responsabilidade ida boot liutan.
Graduadu sira, diploma neebe imi simu hodi simboliza prosesu vitoria neebe importante tebes, maibe diploma nee mos lori responsabilidade ida boot liutan. Hahu husi ohin ba oin, imi laos deit ona estudante, imi sei sai profisional, sidadaun sira neebe organista ba dezenvolvimentu nasional, TL tau fiar boot ba imi. Ita hotu hatene iha prosesu konstrusaun estadu ida iha reforma administrasaun estadu no ida reforma justisa. Sira nee hotu importante teb-tebes, ita hotu nia papel para atu bele kontribui ba nasaun, ita hotu tenke hatudu kompetensia, inisiativa, integridade, sentidu servisu foun ho kapasidade atu uza konesementu hodi servi ema ho kualidade,” dehan nia.
Nia katak, valor lo-loos husi edukasaun la depende deit ba konesementu sira neebe aprende iha banku eskola, maibe depende liu ba maneira neebe ema uza konesementu.
Valor lolos husi edukasaun la depende deit ba konesementu neebe ita aprende, maibe depende liu ba ba maneira neebe ita uza konesementu nee atu promove interese komum hodi hadia ema hotu nia moris. Tanba ida nee duni mak ensinu superior ohin loron sai hanesan pilar estratejiku iha dezenvolvimentu ba nasaun ida nee. Iha neebe hela iha mundu nee tekolojia muda lalais, intelejensia autovisual desenvolve ba oin, inovasaun publiku mosu no mudansa akontese ho velosidade neebe aas. Iha realidade ida nee konesementu sai ona rekursu folin neebe aas liu tebes ba nasaun ida nee,” dehan nia.
Assanami afirma, UNTL okupa fatin importante ida hanesan eskola publiku ida neebe mesak iha TL durante tinan barak nia laran, sai hanesan sentru prinsipal ida ba formasaun rekursu humanus nasional. Too ohin loron UNTL forma ona professional barak neebe agora dadaun balun servisu iha instituisaun estadu ho organizasaun sosiedade sivil no empreza sira iha setor privadu teritorio nasional.
Progresu ensinu superior iha TL nudar rezultadu husi obra hun ida nee, neebe harii ho konfiansa, amizade ho fiar katak edukasaun kontinua mak investimentu diak liu atu harii sosiedade ida neebe justu, propriu no livre liu tan.
Tuir nia katak, ohin selebra buat neebe bot liu, laos deit serimonia graduasaun nian maibe mos selebra esforsu neebe mak halo iha tinan barak nia laran disiplina no sakrifisiu husi dosente no estudante sira. Selebra familia sira neebe mak nunka lakon fiar ba sira nia oan, selebra mos servisu no dedikasaun husi dosente sira nian neebe fahe ona sira nia konesementu ba jerasaun foun.
Governu hatoo agradese ba parseiru dezenvolvimentu sira neebe mak desde restaurasaun independensia kontinua apoiu no akompanha TL iha konstrusaun sistema ensinu superior nasional hanesan, Portugal, Brazil, Cuba, Japaun no Xina, tanba sira nia kontribuisaun boot ba formasaun rekursu humanu.
Iha fatin hanesan Magnifiku Reitor UNTL, Joviano Antonio da Costa hatete, orgullu no agradese ba graduadu sira nia esforsu iha tinan barak nia laran bele termina iha faze graduasaun nian. La fasil atu too iha momentu ida nee, iha faze nee ho sakrifisiu boot hodi atinzi objetivu mak sai lisensiadu no mestradu. Agradese no orgulho ba graduadu sira hotu nia pasensia hodi determina imi nia estudu iha universidade ida nee.
Nia katak, graduasaun iha periode dahuluk tinan akademika 2026 nian ba dala XXXIV ho graduadu hamutuk 1,461. Serimonia nia sei halao durante loron rua nia laran, neebe iha loron dahuluk ho graduadu hamutuk 727, entertantu 734 sei kontinua iha loron Segunda (29/06/2026).
Visi Reitor ba Asuntu Akademiku, Câncio Monteiro hatete, orgulho ho sira nia esforsu tanba kondisaun no obstaklu kontinua luta la senti kolen, tanba sira hatene katak atinzi mehi nee la fasil, nunee sira luta too ohin loron hodi determina sira nia estudu iha UNTL.
Misaun UNTL nia sai sentru ekivalensia ba ensinu superior iha TL ho nia misaun atu produs intelektual no professional sira. Atu harii misaun refere ho diak presiza tebes kolaborasaun husi parte hot-hotu nunee mos fasilidade hanesan biblioteka no laboratorium.
tanba nee UNTL nafain mellora ho nia kondisaun liu husi operasaun ho instituisaun nasional no internasional , kompania nasional no internasional no instituisaun neebe relevante iha UNTL. Husi asaun sira nee UNTL nafatin produs produtu nebe mak ho hanoin kritiku, inovativu no kreativu.
Iha loron 26 de Outubru 2025 TL ofisialmente hola parte mos hanesan membru ASEAN nian, nee hanesan kongratizasaun mediu neebe la klaru hodi sai realidade. Sai membru ASEAN hamosu responsabilidade no kria oportunidade ba nasaun doben ida nee.
“Ho nunee relasiona ho era digitalizasaun no globalizasaun obriga ita hotu hodi halo esforsu ektraordinariu, hodi ajusta ita hotu no konesementu no abilidade iha area refere. Ho kapasidade no abilidade neebe mak imi ida-idak iha, ami fiar katak imi mos prontu ona atu hola parte halo kompetisaun iha ra nee. Nafatin iha vontade hasae kapasidade no konesementu imi nian hodi nafatin tuir nafatin ritmu mudansa global nian, tanba teknolojia nafatin iha mudansa iha loron ba loron, dehan nia.
Relasiona ho desenvolvimentu neebe mak oras nee lao iha TL, nunee mos adeasaun TL ba membru ASEAN presiza tebes ema neebe kritiku no progretivu hodi hola parte iha desenvolvimentu sira nee. Oras nee dadaun mos presiza tebes hodi desenvolve agrkultura, siensia no teknolojia. Tanba nee ohin loron presiza tebes ema hotu nia kontribuisaun, ho nunee hot-hotu hamutuk fo hanoin positivu ho ida-idak nia hanoin ba area refere.
Agradese no orgulhu ho graduadu sira nia esforsu hodi simu responsabilidade sira nunee ohin loron bele determina imi nia estudu husi UNTL. Buat barak mak imi hetan iha banku Universidade seidauk bele kobre iha area hotu, tanba nee nafatin aprende ba para nunee buat neebe mak imi hasoru bele iha solusaun.
(dom)






