COVALIMA, STLTIMORLESTE.com – Autoridade Suku Nanu, Postu Administrativu Fatumea, Munisípiu Covalima, husu Ministériu Edukasaun (ME) atu koloka tan profesór ba EBF Mahein Foho, tanba eskola ne’e atualmente iha profesór ida de’it ne’ebé kobre prosesu aprendizajen ba estudante sira.
Xefe Suku Nanu, Abel Mendonça, hateten katak situasaun menus profesór iha EBF Mahein Foho sai preokupasaun ba autoridade lokál, tanba bele afeta diretamente kualidade aprendizajen no preparasaun estudante sira ba futuru.
“Ami Autoridade rekomenda ba parte kompetente, liuliu ba Ministériu Edukasaun, atu tau matan mos ba eskola ida-ne’e, aumenta profesór mai iha eskola ne’e,” hateten Abel Mendonça ba jornalista iha Nanu, Kinta (08/10/2026).
Nia hateten katak menus profesór la’ós de’it sai problema ba jestaun eskola, maibé mos bele sai obstákulu ba estudante sira atu hetan prosesu aprendizajen ne’ebé efetivu.
“Ha’u hanoin Timor ba futuru presiza rekursu umanu mak husi parte edukasaun nian. Ita nia estudante iha Filial Mahein Foho sira bele asesu ona ba eskola, maibé menus profesór, tanba iha ne’e iha de’it profesór ida mak hanorin,” nia hateten.
Abel konsidera katak profesór ida de’it labele responde ho di’ak ba nesesidade estudante sira hotu, liuliu tanba eskola ne’e kobre nivel aprendizajen husi primeiru siklu to’o segundu siklu.
“Ha’u hanoin ba futuru la di’ak tanba mestri ida de’it. Labarik sira tuir prosesu aprendizajen la dun kompriende tanba profesór mak hanorin. Ita nia kualidade edukasaun ne’e la natoon,” afirma Abel.
Nia subliña katak, situasaun ne’e presiza hetan atensaun husi Ministériu Edukasaun, atu garante estudante sira iha Suku Nanu hetan oportunidade edukasaun ho kualidade hanesan estudante iha fatin seluk.
“Ita bele dehan katak menus profesór hanesan ne’e kualidade edukasaun iha Nanu la sufisiente,” nia afirma.
Emelia Baloc: Profesór Ida De’it Labele La’o Tuir Planu Lisaun
Profesóra EBF Mahein Foho, Emelia Baloc, mos husu Ministériu Edukasaun atu solusiona problema menus profesór iha eskola ne’e.
Nia hateten katak, profesór ida de’it tenke kobre estudante husi primeiru siklu to’o segundu siklu, ne’ebé difisil ba nia atu hala’o prosesu aprendizajen tuir planu lisaun.
“Buat hotu ne’ebé ami aprende, ha’u mesak hanorin iha ne’e labele la’o tuir planu lisaun. Ha’u la’o tuir buat ne’ebé ha’u hatene, tanba junta hamutuk iha sala ida hanorin,” hateten Emelia.
Nia hateten, bainhira estudante ki’ik sira no estudante segundu siklu hamutuk iha sala ida, difisil ba nia atu mantein atensaun no konsentrasaun estudante sira, tanba ne’e bainhira prosesu aprendizajem ba estudante segundu siklu la’o, estudante sira husi primeiru siklu tenke tuur iha liur.
“Ha’u labele tau hamutuk hodi hanorin, tanba estudante ki’ik oan sira atensaun laiha, halai ba halai mai, no ita nia konsentrasaun ba estudante segundu siklu ne’e mos laiha. Ha’u tenke haruka sira sai ba li’ur,” nia hateten.
Tanba ne’e, Emelia husu ME atu koloka tan profesór na’in rua ba EBF Mahein Foho, atu ajuda hadi’a kualidade prosesu aprendizajen.
“Se atu hadia kualidade edukasaun, ami husu Estadu koloka tan profesór na’in rua hanesan ne’e mai eskola Mahein Foho,” nia husu.
Profesóra Husu Rezidénsia Besik Eskola
Emelia mos husu ME atu konstrui rezidénsia ba profesór besik EBF Mahein Foho, tanba nia hela iha Balulik Leten no tenke halo viajen aproximadamente kilometru lima atu to’o eskola.
“Ha’u rekomenda ba Estadu halo rezidénsia ba profesór besik iha eskola, tanba bainhira udan, ami labele la’o mai hanorin estudante. Entaun labarik sira fila uma tanba ha’u mesak de’it,” hateten Emelia.
Nia mos esplika katak, atualmente iha profesór na’in ida apoiu hanorin estudante sira nu’udar profesór parsial ne’ebé ajuda apoia prosesu aprendizajen estudante sira iha EBF Mahein Foho.
EBF Mahein Foho atualmente iha estudante hamutuk na’in 42, kompostu husi estudante feto no mane, ne’ebé tuir prosesu aprendizajen husi primeiru siklu to’o segundu siklu.
Suku Nanu iha populasaun hamutuk ema na’in 1.127, kompostu husi feto na’in 556 no mane na’in 571, ho total xefe família 219, ne’ebé rejistu iha aldeia Traducama, Nanu, Macocon no Halicnai.
(tom)
