CCI-TL Aprezenta Progresu Jestaun Basias Hidrografikas Transfronteira ba Governu TL no Indonezia

Foto: STL/Joaninha Belo

DILI, STLTIMORLESTE.com – Conservation International Timor Leste (CI-TL) liu husi Management of Indonesia and Timor-Leste Transbourdy Watersheds (MITL TW) ka Timor Island Watershed (TIWA) iha kolaborasaun ho Inovasi Tangguh Indonesia (InTI) organiza enkontru Project Steering Committee (PSC) ba projetu jestaun basias hidrografikas transfronteira Indonesia no Timor Leste.

Nia dehan, iha enkontru nee papel boot ba iha implementasaun projetu TIWA, tanba nee husi parte rua Ministeriu Agrikultura Pekuaria Peska no Floresta (MAPPF), nomos husi Ministeriu Florestas husi Indonezia nian nomos konvida Prezidente Autoridade Munisipiu Bobonaro no Covalima parseiru implementador InTI hola parte iha PSC nee.

Projetu MITLWA/TIWA hanesan hanesan inisiativa estratejia ida nebee foka ba jestaun sustentavel ba basias hidrografikas transfronteira entre TL no Indonesia atu promove konservasaun rekursu natural hadia rejilensia ambiental no hametin kolaborasaun nasaun Rua nee husi asegura sustentabilidade ekosistema iha mota Masin no Talau Loes iha Indonesia no TL.

“Projeitu nee ita halao hahú husi tinan 2024 too 2030 sei hotu iha 2030, projetu nee envolve nasaun rua TL nomos Indonesia, no projetu ita sei implementa iha mota basis hidrografika mota mota Loes no mota masin husi parte TL no parte husi Indonesia mota Talau no mota masin,” hatete Country Diretor CI-TL, Manuel Mendes ba jornalista sira iha Novu Turizmu, Kuarta (6/5/2026).

Projeitu nee finansia husi GEF no orsamentu ba projetu nee ho montante US$ 5 miloes nee fahe ba nasaun rua, Indonezia hetan osan US$ 2.2 milhões no Timor hetan US$ 2.9 milhões.

“Ita agora dadaun iha faze implementassun ona, halo rekrutamentu ba konsulta balun no levatamentu dadus husi kampu lao dadaun,” dehan nian.

Projetu nee implementa iha Suku 12, Suku 9 iha Bobonaro, suku 3 iha Kovalima, Postu Administrativu Tilomar no Fatumea Postu Munisipiu Bobonaro nian iha Lolotoe no Balibo, postu sira nee sei iha projetu nee.

Nia dehan, iha area importante ba natar sira iha Timor nee area ida mak mota Loes nee, tanba hare area nee hetan degradasaun.

Tanba mota iha Timor nee katak iha tempu bailoron kuaze bee nee menus liu no balun laiha liu tan maran no tempu udan boot mota sae no mota sobu uma, soba natar nee indikador ida katak ita nia kondisaun mota nee ladiak entaun tenke hadia fila fali, hadia oinsa Ita tenke halo levantamentu dadus hotu kona ba bee matan sira iha mota ulun depois bee matan sira nee bee iha ka lae, be laiha oinsa mak Ita bele restoura fali kee fali deviu sira uluk neebe karau halo diak nee tenke ba hadia fali kuda ai halo barak para bee matan sira nee bele moris fila fali.

Nia dehan, mota moris kuandu bee matan moris, agora bee matan maran hotu mota mos maran hanoin ida nee servisu boot.

Tanba servisu projetu nee hanesan uma karik nee foin hari fondasi oinsa mak governu Indonesia ho governu Timor Leste bele servisu hamutuk kria ninia instituisaun ida para atu jere mota nee hamutuk.

Nia infroma, ba oin sei projetu seluk tan neebe mai foka los ba iha kuda ai oan halo barak liu, hadia Agrikultura iha foho lolon sira nee no seluk.

Iha fatin hanesan, GEF 7 Regional Manager, Demetrio do A. de Carvalho hatete, CI-TL koopera ho governu liu-liu Diresaun Jeral Floresta husi Ministeriu Agrikultura Pekuaria Peska no Floresta (MAPPF) parseria ho Indonesia hodi halo jestaun ba iha Basias hidrografikas Transfronteira Indonezia no Timor Leste.

Nia dehan, basias fronteira mak Talau Loes no Mota Masin neebe cruza iha Munisipiu Kovalima no Munisipiu Bobonaro.

“Iha Indonezia ita servisu hamutuk ho Inovasi Tangguh Indonesia (InTI) sira servisu hamutuk ho Kementrian Kehutanan Indonesia soru mutu Ida ohin nee bolu Project Steering Committee (PSC) hodi halo atualizaun ba implementasaun tinan 2026 ninian ba narativa nomos Finansas no halo aprzentasaun ba planu 2027, ita atu halo saida iha Basias iha fronteira rua nee,” dehan nian.

Nia dehan, iha aprezentasaun nee husi parte hau Rejional Manajer Jestaun Basias Transfronteira nee halo aktuakizasaun Kona ba atijiementu aaida mak halo ona too iha 2026 nee.

Nia dehan, estabelese ona Konselhu jestaun ba Basias hidrografikas iha Bobonaro no Kovalima iha tempu besik.

(joa)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *